Sloka text in Devanagari , Telugu , Kannada , Gujarati , English

|| Om tat sat ||
Sundarakanda
Sarga 1(continued)

Slokas 001-101 , Slokas 101-201

||Sloka 1.101||

హిరణ్యనాభో మైనాకో నిశమ్య లవణాంభసః ||1.101||
ఉత్పపాత జలాత్తూర్ణం మహాద్రుమ లతా యుతః||

స|| హిరణ్యనాభః మహాద్రుమలతాయుతః లవణాంభసః మైనాకః (ఏతత్) నిశమ్య జలాత్ తూర్ణమ్ ఉత్పపాత||

||Sloka meanings||

హిరణ్యనాభః మహాద్రుమలతాయుతః
- one with golden peaks, one full of great tress and creepers ,
మైనాకః (ఏతత్) నిశమ్య
- Mainaka having heard this
జలాత్ తూర్ణమ్ ఉత్పపాత
- immediately came up from the waters.

||Sloka summary||

"The golden peaked mountain, full of great trees, hidden in the salty waters, having heard this immediately came up from the waters".||1.101||

||Sloka 1.102||

ససాగరజలం భిత్వా బభూవాభ్యుత్థితః తదా ||1.102||
యథా జలధరం భిత్వా దీప్తరశ్మిర్దివాకరః |

స|| తదా సః సాగరజలం భిత్వా యథా దీప్తరశ్మిః దివాకరః జలధరం భిత్వా (ఇవ) తదా సః సాగరజలం భిత్వా అభ్యుద్ధితః బభూవ||

||Sloka meanings||

తదా సః సాగరజలం భిత్వా
- then he rose up from the sea waters
దీప్తరశ్మిః దివాకరః జలధరం భిత్వా (ఇవ)
- like the sun breaking through the clouds
తదా సః సాగరజలం భిత్వా
- then he rising out of the sea
అభ్యుద్ధితః బభూవ
- rose up and appeared.

||Sloka summary||

"Then the mountain rose up from the waters like the Sun breaking through water laden clouds." ||1.102||

Then Mainaka rose up through the oceanic waters.

It is worthwhile repeating the story of Mainaka here.

Sagara sees Hanuman flying across the skies to accomplish Rama's mission and in turn work for the benefit of Vanaras.

"रामार्थं वानरार्थं च"
" For Rama and for the Vanaras ".

Sagara grew under the patronage of Sagara, the Ikshvaku king. So Sagara feels obliged to help the Rama of Ikshvaku line.

He gives his own reasoning

"कर्तव्यं अकृतं कार्यं
सतां मन्युमुदीरयेत्"।

"An action that needs to be performed if not performed, should indeed to be indicted or it will anger the learned ones".

To return a favor is indeed a well-known dictum. In that line of thinking the Ikshavakus indeed need to be repaid by Sagara. Not doing so is indeed improper. So the Ikshavakus minister Hanuman, flying across the seas to accomplish the task of Ikshvaku Rama is to be helped. Helping Hanuman is same as helping Ikshavakus. That is the thinking of Sagara.

So to help Hanuman Sagara tells Mainaka. Mainaka is the mountain lying within the sea. He is also blocking the path of Asuras from the nether world. He has the capacity to grow up or across or down. If Mainaka grows up above the sea, then Hanuman can rest in its peaks and proceed. That is Sagara's thought. And he tells the same to Mainaka .

Here Valmiki conveys one more nugget.

"అతిథిః పూజార్హః", guests are to be worshiped. That is a duty. Above the guest is the seer, a person of knowledge. Thus Seers too are to be worshipped.

As soon as he was told thus, Mainaka grows up above the ocean with his peaks. Peaks having golden glitter in the bright Sun light.

||Sloka 1.103||

స మహాత్మ ముహూర్తేన సర్వతః సలిలావృతః ||1.103||
దర్శయామాస శృఙ్గాణి సాగరేణ నియోజితః |

స|| ముహూర్తేన సాగరేణ నియోజితః సర్వతః సలిలావృతః సః మహాత్మ శృంగాణి దర్శయామాస||

||Sloka meanings||

సర్వతః సలిలావృతః మహాత్మ
- that great mountain surrounded by water all around
ముహూర్తేన సాగరేణ నియోజితః
- deployed by Sagara in a moment
సః శృంగాణి దర్శయామాస
- he started to show his mountain peaks

||Sloka summary||

"Deployed in the waters by Sagara in a moment, the great mountain started to show his peaks." ||1.103||

||Sloka 1.104||

ఆదిత్యోదియ సంకాశైరాలిఖిద్భిరివాంబరమ్|
శాతకుంభమయైః శృఙ్గైః సకిన్నరమహోరగైః ||1.104||

స|| సః కిన్నరమహోరగైః అదిత్యోదియ సంకాశైః శాతకుంభమయైః శృంగైః అమ్బరం ఆలిఖద్భిః (దర్శయామాస)||

||Sloka meanings||

కిన్నరమహోరగైః
- with Kinnaras and Nagas
అమ్బరం ఆలిఖద్భిః
- touching the sky as it were
శాతకుంభమయైః శృంగైః
- with golden peaks
అదిత్యోదియ సంకాశైః
- like the morning Sun

||Sloka summary||

"With Nagas and Kinnaras, and golden peaks which are as if scraping the sky, the great Mountain was resembling the rising Sun." ||1.104||

||Sloka 1.105||

తప్తజాంబూనదైః శృఙ్గైః పర్వతస్య సముత్థితైః ||1.105||
ఆకాశం శస్త్ర సంకాశం అభవత్కాంచనప్రభమ్|

స|| పర్వతస్య సముత్థితైః శృఙ్గైః తప్తజామ్బూనదైః ఆకాశమ్ శస్త్ర సంకాశం కాంచన ప్రభం అభవత్||

||Sloka meanings||

సముత్థితైః పర్వతస్య తప్తజామ్బూనదైః శృఙ్గైః
- with the golden peaks of the mountain that rose up (from the sea)

ఆకాశమ్ శస్త్ర సంకాశం కాంచన ప్రభం అభవత్|
- the sky took the burnished gold color of weapons

||Sloka summary||

"With the golden peaks of the mountain that rose up from the ocean, the sky assumed the burnished gold color of weapons. " ||1.105||

||Sloka 1.106||

జాతరూపమయైః శృఙ్గైః భ్రాజమానైః స్వయం ప్రభైః ||1.106||
ఆదిత్య శత సంకాశ స్సోఽభవత్ గిరిసత్తమః|

స|| స్వయంప్రభైః భ్రాజమానైః జాతరూపమయైః శృఙ్గైః సః గిరిసత్తమః శత ఆదిత్య సంకాశః అభవత్||

||Sloka meanings||

జాతరూపమయైః శృఙ్గైః
- with golden peaks
స్వయంప్రభైః భ్రాజమానైః
- self-effulgent glittering
సః గిరిసత్తమః
- that best of mountains
శత ఆదిత్య సంకాశః అభవత్
- shone with the brilliance of hundred Suns

||Sloka summary||

That best of mountains, with self-effulgent glittering golden peaks, shone with the brilliance of a hundred suns." ||1.106||

||Sloka 1.107||

తముత్థిత మసంగేన హనుమానగ్రతస్థితమ్ ||1.107||
మధ్యే లవణతోయస్య విఘ్నోఽయమితి నిశ్చితః|

స|| లవణతోయస్య మధ్యే అసంగేన ఉత్థితం అగ్రః స్థితం తం అయం విఘ్నః ఇతి నిశ్చితః ( తతః కింకుర్వన్?)||

||Sloka meanings||

లవణతోయస్య మధ్యే అసంగేన ఉత్థితం
- the one that rose up suddenly in the middle of the ocean
అగ్రః స్థితం తం
- that which is standing in the front
అయం విఘ్నః ఇతి నిశ్చితః
- this is surely an obstruction

|| Sloka summary||

"Hanuman thought, that the one that rose up suddenly in the middle of the ocean, that which is standing in the front of him, is surely an obstruction." ||1.107||

||Sloka 1.108||

స తముచ్ఛ్రిత మత్యర్థం మహావేగో మహాకపిః ||1.108||
ఉరసా పాతయామాస జీమూత మివ మారుతః

స|| స కపిః మహావేగః అత్యర్థమ్ ఉచ్ఛ్రితం తం ఉరసా మారుతః జీమూతమివ పాతయామాస||

||Sloka meanings||

సః కపిః మహావేగః
- that swift Vanara
అత్యర్థమ్ ఉచ్ఛ్రితం తం
- that mountain which rose up suddenly
ఉరసా మారుతః జీమూతమివ పాతయామాస
- like the wind pushing away the clouds, pushed it down with his chest

||Sloka summary||

The speedy Vanara, pushed that which rose up instantly, with his chest like wind pushes the clouds away."||1.108||

Prompted by Sagara Mainaka comes up with golden shining even more because of the Sun's rays. Seeing the mountain that appeared suddenly in his path, Mainaka thinks of it as an obstacle. Then Hanuma pushing down the mountain with his chest.

||Sloka 1.109||

స తథా పాతితః తేన కపినా పర్వతోత్తమః||1.109||
బుద్ధ్వా తస్య కపేర్వేగం జహర్ష చ ననంద చ |

స||తేన కపినా తథా పాతితః స పర్వతోత్తమః తస్య కపేః వేగం బుద్ధ్వా జహర్ష చ ననంద చ||

||Sloka meanings||

తేన కపినా తథా పాతితః
- thus pushed away by the Vanara
స పర్వతోత్తమః
- that best of mountains
తస్య కపేః వేగం బుద్ధ్వా-
knowing the speed of the Vanara
జహర్ష చ ననంద చ
- was delighted and happy

||Sloka summary||

"Thus pushed down by the Vanara, the best of mountains having realized the Vanaras speed, was delighted and happy too." ||1.109||

Tilaka Tika says, 'జహర్ష చ ననాద చ' instead of 'జహర్ష చ ననంద చ'. This is explained further ; 'జహర్ష చ ననాద చ' ఇతి ప్రాచీన పాఠః| ( హనుమత్) బలవైభవం దృష్ట్వా జహర్ష, స్వ ఉత్థాన ప్రయోజన అవేదనాయ ననాద శబ్దం కృతవాన్ | ననన్ద ఇతి ఆధునిక కల్పిత పాఠః|Seeing Hanuma's riches of strength, delighted, in order to convey his reason for coming up spoke up.
ననన్ద is a modern insertion.

||Sloka 1.110,111||

త మాకాశగతం వీరం ఆకాశే సముపస్థితః ||110||
ప్రీతో హృష్ఠమనా వాక్యం అబ్రవీత్ పర్వతః కపిమ్|
మానుషం ధారయన్ రూపం ఆత్మనః శిఖరే స్థితః||111||

స|| పర్వతః ప్రీతః హృష్టమానః మానుషం రూపం ధారయన్ ఆత్మనః శిఖరే సముపస్థితః ఆకాశే ఆకాశగతం తం వీరం కపిం వాక్యం అబ్రవీత్||

||Sloka meanings||

పర్వతః ప్రీతః హృష్టమానః
- the mountain feeling happy and delighted
మానుషం రూపం ధారయన్
- assuming human form
ఆత్మనః శిఖరే సముపస్థితః
- standing in his own peaks
ఆకాశే ఆకాశగతం
- going in the aerial regions in the sky
తం వీరం కపిం వాక్యం అబ్రవీత్
- said these words to that heroic Vanara

||Sloka summary||

" The mountain, delighted, happily assuming the form of a human, standing on his peaks, spoke to the mighty Vanara flying in the sky." ||1.111||

||Sloka 1.112||

దుష్కరం కృతవాన్కర్మ త్వమిదం వానరోత్తమః|
నిపత్య మమ శృంగేషు విశ్రమస్వ యథాసుఖం||1.112||

స|| వానరోత్తమః త్వం దుష్కరం కర్మ కృతవాన్ | మమశృంగేషు నిపత్య విశ్రమస్వ యథాసుఖమ్ ( విశ్రమ్య యథా సుఖం గమ్యతామ్ ఇతి) ||

||Sloka meanings||

వానరోత్తమః
- Oh best of Vanaras
త్వం దుష్కరం కర్మ కృతవాన్
- you are doing a difficult task
మమశృంగేషు నిపత్య
- getting down on my peaks
విశ్రమస్వ యథాసుఖమ్
- rest as you please

||Sloka summary||

"Oh Best of Vanaras ! You are doing a very difficult task. Rest among my peaks and rest as you please." ||1.112||

Now an interesting dialog follows.

Mainaka assumes a human form and explains the wish of Sagara to help Hanuman as well as his own wish to help Hanuman, since he himself was the beneficiary of help from Hanuman's father Vayu. He requests Hanuman to rest on his peaks and then proceed.

||Sloka 1.113||

రాఘవస్య కులే జాతే రుదధిః పరివర్తితః |
స త్వాం రామహితే యుక్తం ప్రత్యర్చయతి సాగరః ||1.113||

స|| ఉదధిః రాఘవస్య కులే జాతైః పరివర్థితః | సః సాగరః రామహితే యుక్తం త్వాం ప్రత్యయర్చతి||

||Sloka meanings||

ఉదధిః రాఘవస్య కులే జాతైః పరివర్థితః
- this ocean is born and nurtured by Raghava's lien
రామహితే యుక్తం త్వాం
- you deployed for the mission of Rama
సః సాగరః ప్రత్యయర్చతి
- that Sagara wants to honor

||Sloka summary||

"This ocean is nurtured by those born in Raghava's line. That Sagara, wants to honor you who is deployed on Rama's mission." ||1.113||

రామ టీకాలో: ' రాఘవస్య కులే జాతైః సాగరైరుదధిః పరివర్ధితః, అతః సాగరః సగర పరివర్ధితః ఉదధిః రామహితే యుక్తం త్వాం ప్రత్యర్చయతి| తత్ర హేతుః - కృతే ఉపకృతే ప్రత్యుపకారః కర్తవ్యం ఏషసనాతనో ధర్మః |

||Sloka 1.114||

కృతే చ ప్రతికర్తవ్యం ఏష ధర్మః సనాతనః|
సోఽయం త్వత్ప్రతీకారార్థీ త్వత్తస్సమ్మాన మర్హతి ||1.114||

స|| కృతే ప్రతి కర్తవ్యం ఏషః సనాతనః ధర్మః| తత్ ప్రతికారార్థీ సః ( సాగరః) అయం త్వత్తః సమ్మానం అర్హతి||

||Sloka meanings||

కృతే ప్రతి కర్తవ్యం
- help rendered must be repaid
ఏషః సనాతనః ధర్మః
- this is eternal truth
తత్ ప్రతికారార్థీ సః ( సాగరః)
- one wanting to do service in return ( Sagara)
త్వత్తః అయం సమ్మానం అర్హతి
- he deserves to honor you

||Sloka summary||

"That help rendered is to be repaid is an age-old custom. To perform that service in return, the Sagara wants to honor you." ||1.114||

||Sloka 1.115||

త్వన్నిమిత్తమనేనాహం బహుమానాత్ ప్రచోదితః|
తిష్ఠత్వం కపిశార్దూల మయి విశ్రమ్య గమ్యతామ్||1.115||

స|| అనేన ( సాగరేణ) త్వత్ నిమిత్తం బహుమానాత్ అహం ప్రచోదితః | కపిశార్దూల త్వం తిష్ఠ | మయి (శృంగేషు) విశ్రమ్య గమ్యతామ్||

||Sloka meanings||

బహుమానాత్ అహం ప్రచోదితః
- I have been prompted
అనేన ( సాగరేణ) త్వత్ నిమిత్తం
- by the Sagara for your benefit
కపిశార్దూల త్వం తిష్ఠ
- Oh tiger among Vanaras, you stay.
మయి (శృంగేషు) విశ్రమ్య గమ్యతామ్
- resting my peaks you may go.

||Sloka summary||

"For your benefit I have been prompted (by Sagara). Oh tiger among Vanaras ! Please stay. Resting on my peaks you may go." ||1.115||

||Sloka 1.116||

యోజనానాం శతం చాపి కపిరేష సమాప్లుతః |
తవ సానుషు విశ్రాంతః శేషం ప్రక్రమతాం ఇతి||1.116||

స|| శతం యోజనానాం సమాప్లుతః ఏష కపిః తవ సానుషు విశ్రాన్తః ప్రక్రమతామ్ ఇతి (సాగరేణ ప్రచోదితః)||

||Sloka meanings||

శతం యోజనానాం సమాప్లుతః
- leaping hundred yojanas
ఏష కపిః తవ సానుషు విశ్రాన్తః
- this Vanara may rest in your peaks
శేషం ప్రక్రమతామ్ ఇతి
- and rest he moves forward

||Sloka summary||

"(The Sagara prompted me thinking,) This Vanara leaping over Hundred Yojanas may rest in your peaks and then proceed to complete the remainder" ||1.116||

|| Sloka 1.117||

తదిదం గంధవత్ స్వాదు కందమూలఫలమ్ బహు|
తదాస్వాద్య హరిశ్రేష్ఠ విశ్రాంతోఽనుగమిష్యసి ||1.117||

స|| హరిశ్రేష్ఠ తత్ ఇదం గంధవత్ స్వాదు బహు కందమూలం ఆసాద్య విశ్రాన్తః అనుగమిష్యసి ||

||Sloka meanings||

హరిశ్రేష్ఠ తత్ ఇదం
- O best of Vanaras , ఓ హరిశ్రేష్ఠ అందువలన ఈ
గంధవత్ స్వాదు బహు కందమూలం ఆసాద్య
- tasting sweet smelling and tasty fruits and roots
విశ్రాన్తః అనుగమిష్యసి
- having rested you may go ahead

||Sloka summary||

"Oh best of Vanaras, tasting these sweet smelling and tasty fruits and roots and resting you may proceed." ||1.117||

||Sloka 1.118||

అస్మాకమపి సంబంధః కపిముఖ్య త్వయాఽస్తివై |
ప్రఖ్యాతః త్రిషు లోకేషు మహాగుణ పరిగ్రహః ||1.118||

స|| కపిముఖ్య త్రిషు లోకేషు ప్రఖ్యాతః మహాగుణపరిగ్రహః సంబంధః త్వయా అస్మాకమపి అస్తివై||

||Sloka meanings||

కపిముఖ్య త్రిషు లోకేషు ప్రఖ్యాతః
- Oh best of Vanaras , well known in the three worlds
మహాగుణపరిగ్రహః సంబంధః
- the relationship possessing great merits
త్వయా అస్మాకమపి అస్తివై
- with you for us is there.

||Sloka summary||

"Oh chief of Vanaras ! For us also there is a kinship based on merits which is well known in the three worlds." ||1.118||

'సంబంధః Ó is elaborated by Tilaka Tika as-' త్వత్ సహాయ్యకరణ ప్రయోజకః'

||Sloka 1.119||

వేగవంతః ప్లవంతో యే ప్లవగామారుతాత్మజః|
తేషాం ముఖ్యతమః మన్యే త్వామహం కపికుంజర||1.119||

స|| మారుతాత్మజ కపికుంజరః వేగవన్తః ప్లవన్తః యే ప్లవగాః తేషామ్ ముఖ్యతమం త్వామ్ అహం మన్యే||

||Sloka meanings||

మారుతాత్మజ కపికుంజరః యే ప్లవగాః వేగవన్తః ప్లవన్తః
- O Hanuma, elephant among Vanaras, these Vanaras fly speedily
కపికుంజరః తేషామ్ ముఖ్యతమం త్వామ్
- Oh tiger among Vanaras, you are the foremost among them
అహం మన్యే
- I know

||Sloka summary||

"Oh Son of wind god ! Elephant among Vanaras , I consider you as the foremost among those who fly very fast." ||1.119||

||Sloka 1.120||

అతిథిః కిల పూజార్హః ప్రాకృతోఽపి విజానత|
ధర్మం జిజ్ఞాసమానేన కిం పునస్త్వాదృశో మహాన్ ||1.120||

స|| ధర్మం జిజ్ఞాసమానేన విజానతా ప్రాకృతః అపి అతిథిః పూజార్హః | త్వాదృశః మహాన్ కిం పునః కిల||

||Sloka meanings||

ధర్మం జిజ్ఞాసమానేన విజానతా
- righteous one knows
ప్రాకృతః అపి అతిథిః పూజార్హః
- even an ordinary person, as guest is to be honored
త్వాదృశః మహాన్ కిం పునః కిల
- what is there to be said for a person like you.

||Sloka summary||

' By the wise men who desire to know righteousness, a guest even if he is an ordinary person, is worthy of worship. That being so what to say of great ones." ||1.120||

||Sloka 1.121||

త్వం హి దేవ వరిష్ఠస్య మారుతస్య మహాత్మనః|
పుత్రః తస్యైవ వేగేన సదృశః కపికుంజరః||1.121||

స|| కపికుంజర త్వం దేవవరిష్ఠస్య మహాత్మనః మారుతస్య పుత్రః హి | వేగేన తస్యైవ సాదృశః||

||Sloka meanings||

కపికుంజర త్వం దేవవరిష్ఠస్య
- oh elephant among Vanaras, you are eminent among Devas,
మహాత్మనః మారుతస్య పుత్రః హి
- high souled wind god's son .
వేగేన తస్యైవ సాదృశః
- you are equal to him in speed

||Sloka summary||

"Oh Elephant among Vanaras, you are son of high souled wind god, preeminent among divine beings. In speed you are equal to him. "||1.121||

||Sloka 1.122||

పూజితే త్వయి ధర్మజ్ఞ పూజాం ప్రాప్నోతి మారుతః|
తస్మాత్ త్వం పూజనీయో మే శృణుచాప్యత్ర కారణమ్||1.122||

స||ధర్మజ్ఞ త్వయి పూజితే మారుతః పూజాం ప్రాప్నోతి | తస్మాత్ త్వం అపి మే పూజనీయః | అత్రకారణం చ శృణు||

||Sloka meanings||

ధర్మజ్ఞ త్వయి పూజితే
- Oh knower of righteousness, if you are worshipped
మారుతః పూజాం ప్రాప్నోతి
- wind god will receive the worship.
తస్మాత్ త్వం అపి మే పూజనీయః
- so you are worthy of worship to me
అత్రకారణం చ శృణు
- listen, I will tell you the reason

||Sloka summary||

"Oh Knower of righteousness! if you are worshipped , the wind god receives the veneration. So you are also worthy of worship for me. Let me tell you the reason." ||1.122||

||Sloka 1.123||

పూర్వం కృత యుగే తాత పర్వతాః పక్షిణోఽభవన్|
తే హి జగ్ముర్దిశస్సర్వా గరుడానిల వేగినః||1.123||

స|| తాత ! పూర్వం కృతయుగే పర్వతాః పక్షిణః అభవన్ | తే గరుడానిలవేగః సర్వాః దిశాః జగ్ముః||

||Sloka meanings||

తాత ! పూర్వం కృతయుగే
- dear son, formerly in Krita yuga
పర్వతాః పక్షిణః అభవన్
- mountains were having wings
తే గరుడానిలవేగః సర్వాః దిశాః జగ్ముః
- they were going about in all directions with the speed of Garuda

||Sloka summary||

"Dear son ! Long time ago in Krita Yuga the mountains were having wings. They were moving the speed of Garuda in all directions." ||1.123||

||Sloka 1.124||

తతస్తేషు ప్రయాతేషు దేవసంఘాస్సహర్షిభిః |
భూతాని చ భయం జగ్ముః తేషాం పతనశంకయా ||1.124||

స||తతః తేషు ప్రయాతేషు సహర్షిభిః దేవ సంఘాః భూతాని చ తేషాం పతన శంకయా భయం జగ్ముః||

||Sloka meanings||

తతః తేషు ప్రయాతేషు
- when they moved about
సహర్షిభిః దేవ సంఘాః భూతాని చ
- along with Seers, the hosts of gods and all creature
తేషాం పతన శంకయా
- out of concern of their falling down
భయం జగ్ముః
- were afraid

||Sloka summary||

"Then as they went about the legions of gods along with venerable sages and other beings panicked for fear of their falling down." ||1.124||

||Sloka 1.125||

తతః క్రుద్ధః సహస్రాక్షః పర్వతానాం శతక్రతుః|
పక్షాన్ చిఛ్చేద వజ్రేణ తత్ర తత్ర సహస్రశః||1.125||

స|| తతః క్రుద్ధః శతక్రతుః సహస్రాక్షః తత్ర తత్ర సహశ్రసః పర్వతానాం పక్షాన్ వజ్రేణ చిఛ్చేద||

||Sloka meanings||

తతః క్రుద్ధః శతక్రతుః సహస్రాక్షః
- then thousand eyed Indra who performed hundred Yagnyas
తత్ర తత్ర సహశ్రసః
- then and there thousands of
పర్వతానాం పక్షాన్ వజ్రేణ చిఛ్చేద
- wings of mountains were cut into pieces with his thunderbolt

||Sloka summary||

"Then the angry thousand eyed one who performed hundred sacrifices, cut off the wings of the mountains then and there with his thunderbolt ." ||1.125||

||Sloka 1.126||

సమాముపాగతః క్రుద్ధో వజ్రముద్యమ దేవరాట్|
తతోఽహం సహసా క్షిప్త శ్వసనేన మహాత్మనా||1.126||

స|| సః దేవరాట్ క్రుద్ధః వజ్రం ఉద్యమ్య మామ్ ఉపాగతః| తతః అహం మహాత్మనా శ్వసనేన సహసా క్షిప్తః||

||Sloka meanings||

సః దేవరాట్ క్రుద్ధః
- that Indra in anger
వజ్రం ఉద్యమ్య మామ్ ఉపాగతః
- came towards me holding the thunderbolt
తతః అహం
- then I was
మహాత్మనా శ్వసనేన సహసా క్షిప్తః
- high souled wind god at once dropped down

||Sloka summary||

"The angry king of Devas, holding the Vajra approached me. Then I have been dropped down by the great wind god." ||1.126||

||Sloka 1.127||

అస్మిన్ లవణతోయే చ ప్రక్షిప్తః ప్లవగోత్తమః|
గుప్తపక్ష సమగ్రశ్చ తవపిత్రాఽభి రక్షితః||1.127||

స|| ప్లవగోత్తమ గుప్తపక్షసమగ్రశ్చ అస్మిన్ లవణతోయే ప్రక్షిప్తః తవపిత్రా అభిరక్షితః||

||Sloka meanings||

ప్లవగోత్తమ
- best among those who fly,
గుప్తపక్షసమగ్రశ్చ అస్మిన్ లవణతోయే ప్రక్షిప్తః
- dropped in this salt water sea with wings intact
తవపిత్రా అభిరక్షితః
- I was protected by your father

||Sloka summary||

"Oh best of Vanaras! thus dropped in this salt water sea with wings intact, I was protected by your father."||1.127||

|| Sloka 1.128||

తతోఽహం మానయామి త్వాం మాన్యోహి మమ మారుతః |
త్వయా మే హ్యేష సంబంధః కపిముఖ్య మహాగుణః||1.128||

స|| కపిముఖ్య తతః మారుతః మమ మాన్యః హి | తతః అహం మానయామి | మే త్వయా సంబంధః మహాగుణః ||

||Sloka meanings||

కపిముఖ్య తతః
- so best among Vanaras
మారుతః మమ మాన్యః హి
- wind god is revered one for me
తతః అహం మానయామి
- Hence I am honoring you
మే త్వయా సంబంధః మహాగుణః
- my relationship with you is of great value

||Sloka summary||

"Oh chief of Vanaras, so the wind god is revered one for me. So I am honoring you. Thus my relationship with you is great. " ||1.128||

||Sloka 129||

అస్మిన్నేవం గతే కార్యే సాగరస్య మమైవ చ|
ప్రీతిం ప్రీతమనాః కర్తుం త్వమర్హసి మహాకపే ||129||

స|| మహాకపిః అస్మిన్ కార్యే ఏవం గతే త్వం ప్రీతమనాః సాగరస్యచ మమైవ చ ప్రీతిం కర్తుం అర్హసి||

||Sloka meanings||

మహాకపిః అస్మిన్ ఏవం గతే కార్యే
- Oh great Vanara, because of all that happened in the past
త్వం ప్రీతమనాః
- whole heartedly you
సాగరస్యచ మమైవ చ ప్రీతిం - Sagara's and my pleasure
కర్తుం అర్హసి - deserve to receive
పొందుటకు తగినవాడివి.

||Sloka summary||

" Oh great Vanara, because of all that happened in the past, wholeheartedly you deserve to be pleased by us, the Sagara and myself. "||1.129||

|| Sloka 1.130||

శ్రమం మోక్షయ పూజాం చ గృహాణ కపిసత్తమ |
ప్రీతిం చ బహు మన్యస్వ ప్రీతోఽస్మి తవ దర్శనాత్ ||1.130||

స|| కపిసత్తమ శ్రమం మోక్షయ పూజాం చ గృహాణ ప్రీతిం బహుమన్యస్వ| తవ దర్శనాత్ ప్రీతః అస్మి||

||Sloka meanings||

కపిసత్తమ శ్రమం మోక్షయ
- Oh best of Vanaras, relieve your fatigue
పూజాం చ గృహాణ
- receive our offering
ప్రీతిం బహుమన్యస్వ
- oblige our love
తవ దర్శనాత్ ప్రీతః అస్మి
- I am pleased in seeing you

||Sloka summary||

"Oh best of Vanaras ! Relieve your fatigue. Receive our worship. Accepting our love, you may oblige us. I am delighted in seeing you". ||1.130||

||Sloka 1.131||

ఏవముక్తః కపిశ్రేష్ఠః తం నగోత్తమమ్ అబ్రవీత్ |
ప్రీతోఽస్మి కృతామాతిథ్యం మన్యురేషోఽపనీయతామ్||1.131||

స|| ఏవం ఉక్తః కపిశ్రేష్ఠః తం నగోత్తమం అబ్రవీత్ | ఆతిథ్యం కృతం ప్రీతః అస్మి | ఏషః మన్యుః అపనీయతామ్||

||Sloka meanings||

ఏవం ఉక్తః కపిశ్రేష్ఠః
- having been told thus , the best of Vanaras
తం నగోత్తమం అబ్రవీత్
- spoke to the best of mountains
ఆతిథ్యం కృతం ప్రీతః అస్మి
- hospitality is accepted. I am pleased
ఏషః మన్యుః అపనీయతామ్
- remove your unhappiness

||Sloka summary||

"Having been told thus by Vanara, the best of Vanaras then spoke. 'I am delighted. Take it as though your hospitality has been accepted. Remove your unhappiness".||1.131||

||Sloka 1.132||

త్వరతే కార్యకాలోమే అహశ్చాప్యతివర్తతే |
ప్రతిజ్ఞా చ మయాదత్తా న స్థాతవ్య మిహాన్తరే ||1.132||

స|| మే కార్యకాలః త్వరతే | అహః చ అతివర్తతే | అన్తరే ఇహ న స్థాతవ్యం (ఇతి) మయా ప్రతిజ్ఞా దత్తాచ||

||Sloka meanings||

మే కార్యకాలః త్వరతే
- my time is coming to an end
అహః చ అతివర్తతే
- day is coming to an end
అన్తరే ఇహ న స్థాతవ్యం
- not to stop in the middle
మయా ప్రతిజ్ఞా దత్తాచ
- I have taken a vow

||Sloka summary||

"My time limit is approaching. The day is also coming to its end. Taken a vow not to stop in the middle. "."||1.132||

Ramayana Tilaka says. " మే కాలః త్వరతే మాం త్వరయతి యతః అహో దినమతివర్తతే ఏతేన దిన ఏవ గన్తవ్యేతి సూచితమ్| హేత్వన్తరమాహ - ఇహ అస్మిన్ అన్తరా సాగరతరణ మధ్యే మయా న స్థాతవ్యమ్ ఇతి ప్రతిజ్ఞా దత్తా కృతా, వానర సమీపే ఇతి శేషః|| Tilaka says, the time that is running is urging me forward. Why? Saying day is coming to an end indicates that Lanka is to be reached on that day itself. etc. Also Hanuma gave a reason - not to stop in the middle of the sea is a vow taken in front of Vanaras etc.

Saying 'అహః చ అతివర్తతే' - day is coming to an end, the post is indicating time. All through Hanuman's search for Sita, the poet keeps indicating the time of the day. Later Sargas we will hear rising moon, moon at the high point etc.

||Sloka 1.133||

ఇత్యుక్త్వా పాణినా శైలం ఆలభ్య హరిపుంగవః|
జగామాకాశమావిశ్య వీర్యవాన్ ప్రహసన్నివ ||1.133||

స|| వీర్యవాన్ హరిపుంగవః ఇతి ఉక్త్వా శైలం పాణినా ఆలభ్య ఆకాశమ్ ఆవిశ్య ప్రహసన్నివ జగామ||

||Sloka meanings||

వీర్యవాన్ హరిపుంగవః ఇతి ఉక్త్వా
- valiant Hanuma having said so
శైలం పాణినా ఆలభ్య
- touching the mountain with his hand
ఆకాశమ్ ఆవిశ్య ప్రహసన్నివ జగామ
- with a smile entered the sky and proceeded.

||Sloka summary||

"The mighty Hanuman having said this touching the mountain with his hand, entering the sky moved on with a smile." ||1.133||.

In this episode, Hanuman's reply is indeed brief and illuminating.

|प्रीतोस्मि। कृतं आतिथ्यं। मन्युरेषोपनीयताम्। त्वरते कार्यकालो मे। अहः च अपि अतिवर्तते। प्रतिज्ञाच मया दत्ता। नस्थातव्यं इह अंतरे॥"

"Delighted. Pleased with the hospitality. Do not insist. Cannot be delayed in discharging my duty. Have taken a vow. Not to stop in the middle of my path".

This is a brief reply without using any extra words. It succinctly indicates Hanuman's hurry. This is in line with Rama's admiring comment on Hanuman at the first instance of meeting Hanuman. Admiring Hanuma Rama tells Lakshmana that Hanuman's mode of speech indicated his knowledge of four Vedas, and that he did not utter one wrong or extra word.

Saying " before starting I have taken a vow, so I cannot stop", Hanuman also continues the identification of himself with the arrow of Rama. Rama's arrow does not stop. Nor would he stop.

Here, Valmiki is also telling us an accepted norm. Once one takes up a task, he cannot leave the task and take up another task. One cannot leave task on hand and take up another.

If indeed there is an invitation to digress, one should move away from such task politely like Hunuman, and continue on his own path.

There another point made by Valmiki."अतिथिः पूजार्हः ; Guest deserves hospitality. That is Dharma. On top of that if a noble man comes as a guest, there is no doubt at all.

Even as we go through the story of Hanuman crossing the ocean, the thoughts of Sadhaka crossing the ocean of Samsara linger in our mind. Sadhaka's characteristics are all well described in presenting Hanuman. To start on this path itself is the first difficult task for any Sadhaka. Sadhaka then moves ahead dependent only on his faith in the Bhagavan. That is what Hanuman too achieved as the first task. The second difficult task accomplished by Hanuman is to continue on his path in spite of the offer of hospitality from Sagara and Mainaka.

For one on a path of selfless action, or any other worthwhile action, there will be others wanting to appreciate or, showering favors and in the process providing a distraction. Like Hanuman, one should move on without losing sight of the ultimate task. Thus to continue on that set path is indeed the second difficult task.

The Rishis and celestials seeing this action of Hanuman praise him. They call him "Sriman" the one steeped in riches. Hanuman is indeed steeped in riches with the blessings of Rama says Appalacharyulu garu in his book.

When one is on a spiritual path there will be actions that are ordained in the scriptures. If the actions are seen as creating bonds in the path, namely the path of accomplishing the realization of Self, then how is one to perform such tasks? We have the answer in Gita. All such task is to performed as though they are being performed for the Bhagavan. Offering the fruits of action also to Bhagavan. Actions performed for Bhagavan with no fruits do not create bonds. Hanuma is on this path for Rama; 'రామ కార్యార్థమ్'.

||Sloka 1.134||

స పర్వత సముద్రాభ్యాం బహుమానాదవేక్షితః |
పూజితశ్చోపపనాభిః ఆశీర్భిః అనిలాత్మజః ||1.134||

స|| సః అనిలాత్మజః పర్వత సముద్రాభ్యాం బహుమానాత్ ఆవేక్షితః ఉపపన్నాభిః ఆశీర్భిః పూజితః చ||

||Sloka meanings||

సః అనిలాత్మజః పర్వత సముద్రాభ్యాం
- that son of wind god
పర్వత సముద్రాభ్యాం బహుమానాత్ ఆవేక్షితః
- having been seen with respect by Mainaka and Sagara
ఉపపన్నాభిః ఆశీర్భిః పూజితః చ
- appropriately worshipped with blessings

||Sloka summary||

"The son of wind god, having been seen with respect by Mainaka and Sagara, was honored with proper blessings." ||1.134||

||Sloka 1.135||

అథోర్థ్వం దూరముత్పత్య హిత్వా శైలమహార్ణవౌ |
పితుః పంథాన మాస్థాయ జగామ విమలేఽమ్బరే||1.135||

స|| అథ శైలమహార్ణవౌ హిత్వా ( హనూమతః) ఊర్ధ్వం దూరం ఉత్పత్య విమలే అమ్బరే పితుః పన్థానం అస్థాయ జగామ||

||Sloka meanings||

అథ శైలమహార్ణవౌ హిత్వా
- then leaving the mountain and great ocean
ఊర్ధ్వం దూరం ఉత్పత్య
- flying far and high దూరముగా పైకి ఎగిరి
విమలే అమ్బరే
- in the clear sky
పితుః పన్థానం అస్థాయ జగామ
- proceeded following the path of his father

||Sloka summary||

"Then leaving the mountain and the great ocean, Hanuman jumped up into the clear sky taking the path of his father, and flew away." ||1.135||

||Sloka 1.136||

భూయశ్చోర్ధ్వగతిం ప్రాప్య గిరిం తం అవలోకయన్ |
వాయుసూనునిరాలంబే జగామ విమలేఽమ్బరే||1.136||

స|| వాయుసూనుః భూయశ్చ ఊర్ధ్వం గతిం ప్రాప్య తం గిరిం అవలోకయన్ నిరాలమ్బే విమలే అమ్బరే జగామ||

||Sloka meanings||

వాయుసూనుః భూయశ్చ ఊర్ధ్వం గతిం ప్రాప్య
- the son of Vayu again attaining higher path
తం గిరిం అవలోకయన్
- looking at the mountain
నిరాలమ్బే విమలే అమ్బరే జగామ
- went along in the clear sky without any support

||Sloka summary||

"The son of wind god again attaining higher path , looking at the mountain went in to the sky without any support."||1.136||

||Sloka 1.137||

తద్వితీయం హనుమతో దృష్ట్వా కర్మసుదుష్కరమ్|
ప్రశశంసు స్సురాస్సర్వే సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః||1.137||

స|| హనుమతః తత్ ద్వితీయం సుదుష్కరం కర్మ దృష్ట్వా సర్వే సురాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః ప్రశంసుః||

||Sloka meanings||

హనుమతః తత్
- thus Hanuman's
ద్వితీయం సుదుష్కరం కర్మ దృష్ట్వా
- seeing second difficult to perform act
సురాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః ప్రశంసుః
- Gods Siddhas, great sages praised him

||Sloka summary||

" Seeing the accomplishment of the second such difficult to perform task being performed by Hanuman, the Gods, Siddhas and the venerable sages praised him."||1.137||

Rama Tilaka says; సుదుష్కరమ్ అన్యైః కర్తుమ్ అశక్యం ద్వితీయమ్| ఉత్ప్లవనాపేక్షయా ద్విత్వసంఖ్యాపూరకమ్ విశ్రాన్త్యకరణరూపమ్ కర్మ దృష్ట్వా సురాదయః ప్రశశంసుః|

||Sloka 1.138||

దేవతాశ్చాభవన్ హృష్టాః తత్రస్థాస్తస్య కర్మణా|
కాంచనస్య సునాభస్య సహస్రాక్షశ్చ వాసవః||138||

స|| తత్రస్థాః దేవతాశ్చ సహస్రాక్షః వాసవశ్చ కాంచనస్య తస్య సునాభస్య కర్మణా హృష్ఠాః అభవన్ ||

||Sloka meanings||

తత్రస్థాః దేవతాశ్చ సహస్రాక్షః వాసవశ్చ
- the gods as well as Vasava, the thousand eyed one
కాంచనస్య తస్య సునాభస్య కర్మణా
- with the act of Mainak with golden peaks
హృష్ఠాః అభవన్
- became delighted

||Sloka summary||

"The Devas who were present there as well as the thousand eyed Vasava too were delighted by the gesture of the golden Mainaka mountain". ||1.138||

||Sloka 1.139||

ఉవాచ వచనం ధీమాన్ పరితోషాత్ సగద్గదమ్|
సునాభం పర్వత శ్రేష్ఠం స్వయమేవ శచీపతిః ||1.139||

స|| ధీమాన్ శచీపతిః పర్వతశ్రేష్ఠం సునాభం పరితోషాత్ సగద్గదమ్ స్వయమేవ వచనమ్ ఉవాచ||

||Sloka meanings||

ధీమాన్ శచీపతిః
- wise husband of Sachi
పరితోషాత్ సగద్గదమ్
- satisfied and a choked voice
స్వయమేవ వచనమ్ పర్వతశ్రేష్ఠం సునాభం ఉవాచ
- himself spoke these words to Mainaka, the best of mountains

||Sloka summary||

"Indra, the wise husband of Sachi satisfied spoke to Sunabha, the best of mountains , with a choked voice of happiness ." ||1.139||

||Sloka 1.140||

హిరణ్యనాభ శైలేంద్ర పరితుష్టోఽస్మి తే భృశమ్|
అభయం తే ప్రయచ్ఛామి తిష్ఠ సౌమ్య యథా సుఖమ్||1.140||

స|| హిరణ్యనాభ శైలేంద్ర తే భృశమ్ పరితుష్ఠః అస్మి | సౌమ్య తే అభయం ప్రయచ్ఛామి| యథాసుఖం తిష్ఠ||

||Sloka meanings||

హిరణ్యనాభ శైలేంద్ర
- Oh best of mountains with golden peaks,
తే భృశమ్ పరితుష్ఠః అస్మి
- I am pleased a lot with you
సౌమ్య తే అభయం ప్రయచ్ఛామి
- oh pious one, I am giving assurance to you
యథాసుఖం తిష్ఠ
- happily stay on

||Sloka summary||

"Oh Hiranyagarbha ! the best of mountains, I am very happy with you. Oh Pious one! I am giving you, my assurance. You may happily stay (without fear)." ||1.140||

Tilaka Tika elaborates on అభయం given by Indra; 'స్వకృత పక్షఛ్చేద శఙ్కా జనిత భయా భావమ్;

||Sloka 1.141||

సాహ్యం కృతం తే సుమహద్విక్రాంతస్య హనూమతః|
క్రమతో యోజనశతం నిర్భయస్య భయే సతి||1.141||

స|| శతయోజనమ్ క్రమతః భయే సతి నిర్భయస్య విక్రాన్తస్య తే హనుమతః సుమహత్ సాహ్యం కృతం||

||Sloka meanings||

శతయోజనమ్ క్రమతః భయే సతి
- though leaping across hundred yojanas is fearsome
నిర్భయస్య హనుమతః విక్రాన్తస్య
- Hanuman who is fearless and powerful
తే సుమహత్ సాహ్యం కృతం
- you have rendered valuable help

||Sloka summary||

"Leaping across hundred yojanas is fearsome, and you have offered valuable help for powerful Hanuman who is fearless." ||1.141||

Flying across hundred yojanas is a fearsome task. Indeed that is why Vanaras were dejected until Hanuman took up the challenge. Mainaka's offer of help was thus to be appreciated is the meaning here.

Govindaraja elaborates on the fear; 'భయేసతి సముద్ర లఙ్ఘనే అస్య కిం భవిష్యతీత్యస్మాకం భయే సతీత్యర్థః';the fear is ours ; Hanuman is fearless.

Tilaka Tika elaborates on the help,'సాహ్యం'; నిర్భయస్య సుగ్రీవాదన్యతో భయరహితస్య వానరసమూహస్య భయే సుగ్రీవాద్భీతౌ ప్రాప్తే సతి, యోజనశతం క్రమతో గచ్ఛతో విక్రాన్తస్య శ్రమ అభావవతో హనుమతః సాహ్యం త్వయా కృతమ్ ఇతి"|

|| Sloka 1.142||

రామస్యైష హి దూత్యేన యాతి దాశరథేర్హరిః |
సత్ క్రియాం కుర్వతా తస్య తోషితోఽస్మి దృఢం త్వయా||1.142||

స|| ఏష హరిః దాశరథేః రామస్య దూత్యేన యాతి తస్య త్వయా కుర్వతా సత్ క్రియామ్ దృఢః తోషితః అస్మి||

||Sloka meanings||

ఏష హరిః
- this Vanara
దాశరథేః రామస్య దూత్యేన యాతి
- going on a mission of Rama , son of Dasaratha
తస్య త్వయా కుర్వతా సత్ క్రియామ్
- with the good deed done by you for him
దృఢః తోషితః అస్మి
- I am surely pleased

||Sloka summary||

"This Vanara is going on a mission for Rama only. I am very happy with the service offered to him." ||1.142||

||Sloka 1.143||

తతః ప్రహర్షమగమ ద్విపులం పర్వతోత్తమః |
దేవతానాం పతిం దృష్ట్వా పరితుష్ఠం శతక్రతుమ్||1.143||

స|| తతః పర్వతోత్తమః దేవతానాం పతిం శతక్రతుం పరితుష్ఠం దృష్ట్వా విపులం ప్రహర్షం ఆగమత్||

||Sloka meanings||

తతః పర్వతోత్తమః
- then the best of mountains
దేవతానాం పతిం శతక్రతుం పరితుష్ఠం దృష్ట్వా
- seeing the happiness of the king of Devas, the one who performed hundred Yajnyas
విపులం ప్రహర్షం ఆగమత్
- very much delighted

||Sloka summary||

Then, seeing the happiness of Indra, the king of Devas, the best of mountains was very much delighted." ||1.143||

||Sloka 1.144||

సవై దత్తవరశైలో బభూవాస్థితః తదా |
హనుమాంశ్చ ముహుర్తేన వ్యతిచక్రామ సాగరమ్||1.144||

స|| తదా దత్తవరః సః శైలః అస్థితః బభూవ| హనుమాంశ్చ ముహూర్తేన సాగరం వ్యతిచక్రామ||

||Sloka meanings||

తదా దత్తవరః సః శైలః
- then Mainaka , having received boons
అస్థితః బభూవ- remained there only
హనుమాంశ్చ ముహూర్తేన
- in a moment Hanuman also moved on
వ్యతిచక్రామ సాగరమ్
- flying across the ocean

||Sloka summary||

"Then the Mountain having been given a boon remained there only. Hanuman also moved on across the ocean." ||1.144||

||Sloka 1.145||

తతో దేవాః సగంధర్వాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః|
అబ్రువన్ సూర్యసఙ్కాశాం సురసాం నాగమాతరమ్||1.145||

స|| తతః దేవాః గంధర్వాః సహ సిద్ధాః పరమర్ష్యయః చ సూర్యసంకాశం నాగమాతరం సురసాం అబ్రువన్ ||

||Sloka meanings||

తతః దేవాః గంధర్వాః సహ సిద్ధాః పరమర్ష్యయః
- then Devas along with Gandharvas and great Seers
సూర్యసంకాశం నాగమాతరం
- mother of serpents who is shining like Sun
సురసాం అబ్రువన్
- spoke to Surasa

||Sloka summary||

"Then the Devas, Gandharvas along with Siddhas and great ascetics spoke to Surasa the mother of serpents who is shining like the Sun. ."||1.145||

||Sloka 1.146||

అయం వాతాత్మజ శ్శ్రీమాన్ ప్లవతే సాగరోపరి|
హనుమాన్నామ తస్య త్వం ముహూర్తం విఘ్నమాచర||1.146||

స|| అయం శ్రీమాన్ హనుమాన్ నామ వాతాత్మజః సాగరోపరి ప్లవతే | తస్య త్వం ముహూర్తం విఘ్నం ఆచర ||

||Sloka meanings||

అయం శ్రీమాన్ హనుమాన్ నామ
- this glorious called Hanuman
వాతాత్మజః సాగరోపరి ప్లవతే
- son of wind god is flying over the ocean
తస్య త్వం ముహూర్తం విఘ్నం ఆచర
- for him you provide an obstacle for a moment

||Sloka summary||

"This glorious son of wind god, named Hanuman is flying across the ocean. You provide him an obstruction for a moment"||1.146||

||Sloka 1.147||

రాక్షసం రూపమాస్థాయ సుఘోరం పర్వతోపమమ్|
దంష్ట్రా కరాళం పిఙ్గాక్షం వక్త్రం కృత్వా నభస్సమమ్||1.147||

స|| సుఘోరం పర్వత ఉపమమ్ రాక్షస రూపం ఆస్థాయ దంష్త్రాకరాళం పింగాక్షం వక్త్రం నభః సమం కృత్వా ( విఘ్నం ఆచర) ||

||Sloka meanings||

సుఘోరం పర్వత ఉపమమ్
- gigantic like a mountain
రాక్షస రూపం ఆస్థాయ
- assuming the form of a demon
వక్త్రం నభః సమం కృత్వా
- making mouth equal to sky
దంష్త్రాకరాళం పింగాక్షం
- with big teeth and yellow brown eyes

||Sloka summary||

"Assume a hideous form of a demon, gigantic like a mountain, with big teeth, yellow brown eyes, with an open mouth like a sky." ||1.147||

||Sloka 1.148||

బలమిచ్చామహే జ్ఞాతుం భూయశ్చాస్య పరాక్రమమ్|
త్వాం విజేష్యత్ ఉపాయేన విషాదం వా గమిష్యతి ||1.148||

స|| అస్య బలం భూయః పరాక్రమః చ జ్ఞాతుం ఇచ్ఛామహే | ఉపాయేన త్వాం విజేష్యతి వా విషాదం గమిష్యతి (జ్ఞాతుం ఇచ్ఛామహే)||

||Sloka meanings||

భూయః అస్య బలం పరాక్రమః చ
- once again his strength and valor
జ్ఞాతుం ఇచ్ఛామహే
- wish to know
ఉపాయేన త్వాం విజేష్యతి
- win over you with intelligence
వా విషాదం గమిష్యతి
- or dejected and gives up

||Sloka summary||

"We want to know again his strength and prowess. Whether he will win over you with intelligence or gives up dejected". ||1.148||

Here Rama Tika elaborates on the proposed test of Suras " .. అస్య బలం జ్ఞానేన్ద్రియోః సామర్థ్యం జ్ఞాతుమిచ్ఛామహే| నను విఘ్నాచరణేన తత్ జ్ఞానం కథం భవిష్యతీత్యత ఆహ - ఉపాయేన త్వాం విజయిష్యతి విషాదం గమిష్యతి వా ఏతేన విజయ విషాదాభ్యాం క్రమేణ బలాబలయోర్జ్ఞానం భవిష్యత్యేవేతి సూచితమ్.."| This is from Suras to Surasa; "want to know his capability. But how will one know his capability by creating an obstacle? To clarify it is said with intelligence will he win over you or goes dejected. In this winning over and getting dejected the knowledge and capability his strength is indicated.

||Sloka 1.149||

ఏవముక్తా తు సా దేవీ దైవతైరభిసత్కృతా |
సముద్ర మధ్యే సురసా భిభ్రతీ రాక్షసం వపుః||1.149||

స|| ఏవం దైవతైః అభిసత్కృతా ఉక్తా తు సా దేవీ సముద్ర మధ్యే రాక్షసం వపుః భిభ్రతీ ||

||Sloka meanings||

ఏవం దైవతైః అభిసత్కృతా ఉక్తా తు
- thus respectfully told by Devas
సా దేవీ సముద్ర మధ్యే
- that divine being in the middle of the ocean
రాక్షసం వపుః భిభ్రతీ
- assumed the form of a demon

||Sloka summary||

"Thus having been told by Devas and receiving their honors, that lady demon presented herself in the middle of the ocean."||1.149||

||Sloka 1.150||

వికృతం చ విరూపం చ సర్వస్య చ భయావహమ్|
ప్లవమానం హనూమంతం ఆవృత్యేదమువాచహ||1.150||

స|| (తదా) ప్లవమానం హనూమంతం ఆవృత్య (తత్) సర్వస్య చ భయావహం వికృతం చ విరూపం ఇదం ఆహ||

||Sloka meanings||

సర్వస్య చ భయావహం వికృతం చ విరూపం
- with a form that is terrifying and unnatural and ugly
ప్లవమానం హనూమంతం ఆవృత్య
- surrounding Hanuman who was flying
ఇదం ఆహ
- said the following

||Sloka summary||

"Then with an ugly and terrifying form, surrounding Hanuman who was flying , she said the following."||1.150||

Rama TiKa elaborates "దేవతైః ఏవముక్తా అభిసత్కృతా సముద్ర మధ్యే విద్యమానా సురసా వికృతం ఛిన్ననాశికాత్వాద్యనేక వికార విశిష్ఠం అత ఏవ విరూపం శుభరూపాది విరుద్ధం అత ఏవ సర్వస్య చ భయావహం భీతి ప్రాపకం రాక్షసం వపుః భిభ్రతీ సతి హనుమన్తం ఆవృత్య ఇదం ఉవాచ".

||Sloka 1.151||

మమభక్షః ప్రదిష్టస్త్వం ఈశ్వరైర్వానరర్షభ |
అహం త్వాం భక్షయిష్యామి ప్రవిశేదం మమాననమ్||1.151||

స|| (హే) వానరర్షభ ఈశ్వరైః త్వం మమభక్షః ప్రదిష్టః | అహం త్వాం భక్షయిష్యామి | ఇదం మమ ఆననమ్ ప్రవిశ ||

||Sloka meanings||

వానరర్షభ ఈశ్వరైః త్వం మమభక్షః ప్రదిష్టః
- bull among Vanaras, you are provided as my food by the lord of the Universe
అహం త్వాం భక్షయిష్యామి
- I will eat you
ఇదం మమ ఆననమ్ ప్రవిశ
- this is my mouth, enter

||Sloka summary||

"Oh Bull among Vanaras, the Lord has provided you as my food. I will eat you. This is my mouth, enter." ||1.151||

||Sloka 1.152||

ఏవముక్తః సురసయా ప్రాఙ్జలిర్వానరర్షభ|
ప్రహృష్టవదనః శ్రీమాన్ ఇదం వచనమబ్రవీత్ ||1.152||

స|| సురసయా ఏవం ఉక్తః వానరర్షభః ప్రహృష్టవదనః ప్రాఙ్జలిః శ్రీమాన్ ఇదం వచనం అబ్రవీత్||

||Sloka meanings||

సురసయా ఏవం ఉక్తః
- thus told by Surasa
వానరర్షభః ప్రహృష్టవదనః ప్రాఙ్జలిః
- bull among Vanaras, with a pleasant countenance with folded hands
శ్రీమాన్ ఇదం వచనం అబ్రవీత్
- the illustrious one spoke these words

||Sloka summary||

"Having been told by thus by Surasa, with a happy and willing countenance the illustrious one said the spoke these words." ||1.152||

||Sloka 1.153||

రామోదాశరథిర్నామ ప్రవిష్టో దండకావనమ్|
లక్ష్మణేన సహ భ్రాతా వైదేహ్యాచాపి భార్యయా||1.153||

స|| రామః నామ దాశరథిః భ్రాతా లక్ష్మణేన సహ భార్యయా వైదేహ్యా చాపి దండకావనమ్ ప్రవిష్ఠః ||

||Sloka meanings||

రామః నామ దాశరథిః
- son of Dasaratha by name Rama
భ్రాతా లక్ష్మణేన సహ భార్యయా వైదేహ్యా చాపి
- along with brother Lakshmana and wife Sita
దండకావనమ్ ప్రవిష్ఠః
- entered the Dandaka forest

||Sloka summary||

"The son of Dasaratha by name Rama, along with his brother Lakshmana and his wife Sita entered the Dandaka forest." ||1.153||

||Sloka 1.154||

అన్యకార్యవిషక్తస్య బద్ధవైరస్య రాక్షసైః |
తస్య సీతా హృతా భార్యా రావణేన యశస్వినీ||1.154||

స||రాక్షసైః బద్ధవైరస్య తస్య అన్యకార్యవిషక్తస్య భార్యా యశస్వినీ సీతా రావణేన అపహృతా||

||Sloka meanings||

రాక్షసైః బద్ధవైరస్య
- by Rakshasa with deep rooted enmity
అన్యకార్యవిషక్తస్య
- while he was engaged in other work
తస్య భార్యా యశస్వినీ సీతా రావణేన అపహృతా
- his glorious wife Sita was abducted by Ravana

||Sloka summary||

"While he was engaged otherwise his wife, glorious Sita, has been abducted by Ravana."||1.154||

Govindaraja clarifies, అన్యకార్యావిషక్తస్య, as మారీచ మృగ గ్రహణవ్యాసక్తస్య. That while Rama was engaged in capturing Maricha in the form of a deer.

||Sloka 1.155||

తస్యాః సకాశం దూతోఽహం గమిష్యే రామ శాసనాత్ |
కర్తుమర్హసి రామస్య సాహ్యం విషయవాసిని||1.155||

స|| అహం దూతః తస్యాః (సీతాయాః) సకాశమ్ రామశాసనాత్ గమిష్యే | (హే) విషయవాసిని రామస్య సాహ్యం కర్తుం అర్హసి||

||Sloka meanings||

అహం దూతః
- I am a messenger
తస్యాఃసకాశమ్ రామశాసనాత్ గమిష్యే
- by Rama's command going in search of her
విషయవాసిని
-oh resident of his kingdom
రామస్య సాహ్యం కర్తుం అర్హసి
- you should render help to Rama

||Sloka summary||

"I am his messenger going on his command. Oh Resident of his kingdom, it is proper for you to help Rama." ||1.155||

Govindaraja clarifies 'విషయవాసిని' as 'రామ రాజ్య వాసినీ', one living in Rama's kingdom. Rama Tilaka says, by saying, రామస్య సాహ్యం కర్తుం అర్హసి, Hanuma is effectively saying 'do not eat me'.

||Sloka 1.156||

అథవా మైథిలీం దృష్ట్వా రామం చాక్లిష్ఠకారిణమ్|
ఆగమిష్యామి తే వక్త్రం సత్యం ప్రతిశ్రుణోమి తే||1.156||

స|| అథవా మైథిలీం దృష్ట్వా అక్లిష్టకారిణం రామం చ తే వక్త్రం ఆగమిష్యామి | సత్యం తే ప్రతిశ్రుణోమి ||

||Sloka meanings||

అథవా మైథిలీం దృష్ట్వా
- otherwise after seeing Maithili
అక్లిష్టకారిణం రామం చ
- also Rama who makes things easy
తే వక్త్రం ఆగమిష్యామి
- I will come into your mouth
సత్యం తే ప్రతిశ్రుణోమి
- truly I promise you

||Sloka summary||

"Or else after seeing Mythili and Rama who makes difficult things look easy I will come back to your mouth. I am telling you the truth." ||1.156||

||Sloka 1.157||

ఏవముక్తా హనుమతా సురసా కామరూపిణీ|
అబ్రవీన్నాతివర్తేన్మాం కశ్చిదేషవరో మమ||1.157||

స|| హనుమతా ఏవం ఉక్తా కామరూపిణి సురసా అబ్రవీత్ కశ్చిత్ నాతివర్తేత ఏషః మమ వరః ||

||Sloka meanings||

హనుమతా ఏవం ఉక్తా
- having been told thus by Hanuman
కామరూపిణి సురసా అబ్రవీత్
- Surasa who can assume any form at will, said
కశ్చిత్ నాతివర్తేత
- none can cross me
ఏషః మమ వరః
- that is my boon

||Sloka summary||

"Having been told thus by Hanuman, Surasa said none can cross me. That is my boon." ||1.157||

||Sloka 157-1||

తం ప్రయాంతం సముద్వీక్ష్య సురసా వాక్య మబ్రవీత్|
బలం జిజ్ఞాసమానా వై నాగమాతా హనూమతః||157-1||

స|| హనూమతః బలం జిజ్ఞాసమానా వై నాగమాతా సురసా ప్రయాన్తం తం సముద్వీక్ష్య (ఇదమ్) వాక్యం అబ్రవీత్ ||

||Sloka meanings||

హనూమతః బలం జిజ్ఞాసమానా వై
- desirous of knowing his strength
నాగమాతా సురసా
- Surasa mother of serpents
ప్రయాన్తం తం సముద్వీక్ష్య
- observing him who was attempting go
వాక్యం అబ్రవీత్
- said the following words

||Sloka summary||

"The mother of serpents Surasa desirous of knowing Hanuman's strength, addressed the following words to Hanuman who was attempting to go away.||1.157-1||

Tilaka Tika clarifies, ప్రయాన్తం; 'పునరాగచ్ఛామి ఇత్యుక్తస్యా వరదానం శృత్వాఽపి ప్రయాణోన్ముఖం తం'; 'Trying to go, having said I will come again'.

||Slokas 1.157-2||

ప్రవిశ్య వదనం మేఽద్య గంతవ్యమ్ వానరోత్తమ|
వర ఏషా పురా దత్తో మమధాత్రేతి సత్వరా||1.157-2||
వ్యాదాయ విపులం వక్త్రం స్థితా సా మారుతేః పురః|
ఏవముక్తః సురసయా క్రుద్ధో వానరపుంగవః||1.157-3||

స|| వానరోత్తమ అద్య మే వదనం సత్వరా ప్రవిశ్య గంతవ్యమ్ | ఏషః వరః పురా మే ధాత్రే దత్తః ఇతి|| వ్యాదాయ విపులం వక్త్రం సా మారుతేః పురఃస్థితా|| ఏవముక్తః సురసయా క్రుద్ధో వానరపుంగవః ఇతి||

||Sloka meanings||

వానరోత్తమ
- Oh best of Vanaras
అద్య మే వదనం
- now enter my mouth
సత్వరా ప్రవిశ్య గంతవ్యమ్
- enter quickly and go
ఏషః వరః పురా మే దత్తః
- this boon was given long time ago
ధాత్రే ఇతి - by Brahma, the creator
వ్యాదాయ విపులం వక్త్రం
- having opened her mouth widely
సా మారుతేః పురఃస్థితా
- stood in front of the Vanara

||Sloka summary||

"Oh Best of Vanaras enter my mouth quickly and then you may go. Such is the boon given to me by Brahma, the creator'. Having opened her mouth wide, she stood in front of Maruti." ||1.157-2||

||Slokas 1.157-3||

ఏవముక్తః సురసయా క్రుద్ధో వానరపుంగవః||1.157-3||
అబ్రవీత్కురువై వక్త్రం యేన మాం విషహిష్యసే|

స|| సురసయా ఏవముక్తః క్రుద్ధో వానరపుంగవః అబ్రవీత్| వై వక్త్రం యేన మామ్ విషహిష్యసే (తత్) కురు (ఇతి) ||

||Sloka meanings||

సురసయా ఏవముక్తః
- Having been told by Surasa thus
క్రుద్ధో వానరపుంగవః అబ్రవీత్
- best of Vanaras who is angry spoke
వై కురు వక్త్రం యేన మామ్ విషహిష్యసే
- open your mouth in way that you can bear me

||Sloka summary||

"Having been told thus by Surasa the Vanara became angry. The Vanara said open the mouth that which can bear me." ||1.157-3||

||Slokas 1.157-4,5||

ఇత్యుక్త్వా సురసాం క్రుద్ధా దశయోజనమాయతా ||1.157-4||
దశయోజనవిస్తారో బభూవ హనుమాంస్తదా |
తం దృష్ట్వా మేఘసంకాశం దశయోజనమాయతమ్||1.157-5||
చకార సురసా చాస్యం వింశద్యోజన మాయతమ్|

స|| ఇత్యుక్త్వా క్రుద్ధా సురసా దశయోజనమాయతా | తదా హనుమాన్ దశయోజనవిస్తారో బభూవ || మేఘసంకాశం దశయోజనమాయతం తం దృష్ట్వా సురసా చ ఆస్యం వింశద్యోజనం ఆయతమ్ చకార ||

||Sloka meanings||

ఇత్యుక్త్వా సురసాం క్రుద్ధా
- having thus told Surasa, angry ( Hanuman)
దశయోజనమాయతా
- stretched himself ten Yojanas wide
తదా హనుమాన్ దశయోజనవిస్తారో బభూవ
- then Hanuman to stretched himself to ten yojanas
మేఘసంకాశం దశయోజనమాయతం
- one who is ten yojanas wide and looking like huge cloud
తం దృష్ట్వా సురసా చ
- seeing him Surasa too
ఆస్యం వింశద్యోజనం ఆయతమ్ చకార
- widened her mouth twenty Yojanas

||Sloka summary||

"Having thus told Surasa, angry Hanuman grew ten Yojanas wide. Seeing the ten Yojanas wide Hanuman looking like a cloud, Surasa too stretched her mouth wide by twenty Yojanas." ||1.157-4,5||

Many commentators do not count Slokas 1.157-2 నుంచి 1.157-9 as part of Sundarakanda. Govindaraja says in his Bhushana Tika as follows. "అబ్రవీన్నాతివర్తేన్మాం కశ్చిదేష వరో మమేత్యస్యానన్తరం తద్ దృష్ట్వావ్యాదితం వక్త్రం సుబుద్ధిమాన్ ఇత్యాది శ్లోకా ద్రష్టవ్యాః| The sloka from ,"అబ్రవీన్నాతివర్తేన్మాం కశ్చిదేష వరో మమ" etc up to Sloka 'తద్ దృష్ట్వావ్యాదితం వక్త్రం సుబుద్ధిమాన్', are to be noted; "మధ్యే తం ప్రయాన్తమ్ ఇత్యాది శ్లోకాః ప్రక్షిప్తాః అసజ్ఙతాశ్చ శతయోజనాయతత్వే వానరాః లంకావాసిభిశ్చ జ్ఞాతః"| Some of the slokas in between are inserted Slokas and in appropriate too because if he grew to hundred Yojanas even people of Lanka Vanaras too would know.

||Slokas 1.157- 6,9||

హనుమాంస్తు తదా క్రుద్ధః త్రింశద్యోజన మాయతః||1.157-6||
చకార సురసా వక్త్రం చత్వారింశత్తథోచ్ఛ్రితమ్ |
బభూవ హనుమాన్వీరః పంచాశద్యోజనోచ్ఛ్రితః||1.157-7||
చకార సురసా వక్త్రం షష్టియోజన మాయతమ్|
తథైవ హనుమాన్వీరః సప్తతీ యోజనోచ్ఛ్రితః||1.157-8||
చకార సురసా వక్త్రం అశీతీ యోజనాయతమ్ |
హనుమాన్ అచలప్రఖ్యో నవతీ యోజనోచ్ఛ్రితః ||1.157-9||
చకార సురసా వక్త్రం శతయోజన మాయతమ్|

స|| తదా హనుమాంస్తు ( హనుమాన్ అపి) క్రుద్ధః త్రింశద్యోజనం ఆయతః(అభవత్)| సురసా తథావక్త్రం చత్వారింశం ఉచ్ఛ్రితమ్ చకార|| హనుమాన్ వీరః పంచాశద్యోజన ఉచ్ఛ్రితః బభూవ | (తదా) సురసా వక్త్రం షష్టియోజనం ఆయతం చకార|| తథైవ వీరః హనుమాన్ తథైవ సప్తతీ యోజనమ్ ఉచ్ఛ్రితః| సురసా వక్త్రం అశీతీ యోజనం ఆయతమ్|| అచలప్రఖ్యో హనుమాన్ నవతీ యోజనం ఉఛ్ఛ్రితః| (తదా) సురసా వక్త్రం శతయోజనం ఆయతమ్||

||Sloka meanings||

తదా హనుమాంస్తు క్రుద్ధః త్రింశద్యోజనం ఆయతః(అభవత్)
- then angry Hanuman also became thirty Yojana wide
సురసా తథావక్త్రం చత్వారింశం ఉచ్ఛ్రితమ్ చకార -
- then Surasa opened her mouth forty Yojana wise;
హనుమాన్ వీరః పంచాశద్యోజన ఉచ్ఛ్రితః బభూవ -
then valiant Hanuman grew to fifty Yojana wide
సురసా వక్త్రం షష్టియోజనం ఆయతం చకార -
Surasa opened her mouth sixty Yojana wide
తథైవ వీరః హనుమాన్ తథైవ సప్తతీ యోజనమ్ ఉచ్ఛ్రితః-
then valiant Hanumans grew to seventy Yojana wide
సురసా వక్త్రం అశీతీ యోజనం ఆయతమ్-
Surasa opened her mouth eighty Yojana wide
అచలప్రఖ్యో హనుమాన్ నవతీ యోజనం ఉఛ్ఛ్రితః-
then Hanuma looking like mountain grew to ninety Yojanas.
(తదా) వక్త్రం శతయోజనం ఆయతమ్-
then Surasa mouth became hundred Yojana wide.

||Sloka summary||

"Then angry Hanuman also became thirty Yojana wide; then Surasa opened her mouth forty Yojana wise; then valiant Hanuman grew to fifty Yojana wide; Surasa opened her mouth sixty Yojana wide; then valiant Hanumans grew to seventy Yojana wide; Surasa then opened her mouth eighty Yojana wide; then Hunuman looking like mountain grew to ninety Yojanas; then Surasa mouth became hundred Yojana wide." ||1.156-9||

||Slokas 1.157-10,1.158||

తం దృష్ట్వా వ్యాదితం త్వాస్యం వాయుపుత్త్రః సుబుద్ధిమాన్||1.157-10||
దీర్ఘజిహ్వం సురసయా సుఘోరం నరకోపమమ్|
సుసంక్షిప్యాత్మనః కాయం బభూవాంగుష్టమాత్రకః||1.158||
సోఽభిపత్యాశు తద్వక్త్రం నిష్పత్య చ మహాబలః|
అన్తరిక్షే స్థితః శ్రీమాన్ ఇదం వచనమబ్రవీత్ ||1.159||

స|| సుబుద్ధిమాన్ వాయుపుత్త్రః సురసయా వ్యాదితం తం సుఘోరం దీర్ఘజిహ్వం నరకోపమమ్ఆస్యం దృష్ట్వా ఆత్మనః కాయం సుసంక్షిప్య అంగుష్టమాత్రకః బభూవ ||శ్రీమాన్ మహాబలః సః ఆశు తద్వక్రం అభిపత్య నిపత్య చ అన్తరిక్షే స్థితః ఇదం వచనమ్ అబ్రవీత్||

||Sloka meanings||

సుబుద్ధిమాన్ వాయుపుత్త్రః
- the intelligent Hanuman
సుఘోరం దీర్ఘజిహ్వం
- dreadful long tongue
సురసయా వ్యాదితం నరకోపమమ్ ఆస్యం దృష్ట్వా తం
- looking at the mouth opened by Surasa looking like hell
ఆత్మనః కాయం సుసంక్షిప్య అంగుష్టమాత్రకః బభూవ
- made his body small, of the size of a thumb

||Sloka summary||

" The intelligent Hanuman, looking at the dreadful mouth with a long tongue looking like hell ,opened by Surasa, made his body small, of the size of a thumb."||1.157-10,1.158||

||Sloka 1.159||

సోఽభిపత్యాశు తద్వక్త్రం నిష్పత్య చ మహాబలః|
అన్తరిక్షే స్థితః శ్రీమాన్ ఇదం వచనమబ్రవీత్ ||1.159||

స|| శ్రీమాన్ మహాబలః సః ఆశు తద్వక్త్రం అభిపత్య నిపత్య చ అన్తరిక్షే స్థితః ఇదం వచనమ్ అబ్రవీత్||

||Sloka meanings||

శ్రీమాన్ మహాబలః
- Glorious and powerful
సః ఆశు తద్వక్త్రం అభిపత్య నిపత్య చ
- that hanuman in a moment entering her mouth and coming out too
అన్తరిక్షే స్థితః
- standing in the sky
ఇదం వచనమ్ అబ్రవీత్
- said the following words

||Sloka summary||

"That Glorious and powerful Hanuman entered her mouth in a moment and came out too. Then he said the following words." ||1.159||

||Sloka 1.160||

ప్రవిష్టోఽస్మి హి తే వక్త్రం దాక్షాయనీ నమోస్తుతే|
గమిష్యే యత్ర వైదేహీ సత్యం చాసీద్వరస్తవ ||1.160||

స|| దాక్షాయణి తే వక్త్రం ప్రవిష్టః అస్మి హి | తే వరః సత్యం ఆసీత్ | తే నమః అస్తు | (అహం) యత్రవైదేహీ (తత్ర) గమిష్యే||

||Sloka meanings||

దాక్షాయణి తే వక్త్రం ప్రవిష్టః అస్మి హి
- O Dakshayani I have entered your mouth.
తే వరః సత్యం ఆసీత్
- your boon has come true
తే నమః అస్తు
- Salutations to you
(అహం) యత్రవైదేహీ (తత్ర) గమిష్యే
- ( now) I will go where Vaidehi is

||Sloka summary||

"O Dakshayani I have entered your mouth. Your boon has come true. Salutations to you. Now I will go where Vaidehi is." ||1.160||

||Sloka 1.161||

తం దృష్ట్వా వదానాన్ముక్తం చంద్రం రాహుముఖాదివ|
అబ్రవీత్సురసా దేవీ స్వేన రూపేణ వానరమ్||1.161||

స|| రాహుముఖాత్ చంద్రం ఇవ వదనాత్ ముక్తం తం వానరం దృష్ట్వా సురసా దేవీ స్వేన రూపేణ అబ్రవీత్||

||Sloka meanings||

రాహుముఖాత్ చంద్రం ఇవ
- looking like the moon coming out of Rahu's mouth
వదనాత్ ముక్తం తం వానరం దృష్ట్వా
- seeing Hanuman who came out of the mouth
సురసా దేవీ స్వేన రూపేణ అబ్రవీత్
- Surasa, in her own true form, spoke

||Sloka summary||

"Seeing the Vanara released from her mouth, like moon released from the mouth of Rahu, Surasa assuming her true form said the following."||1.161||

||Sloka 1.162||

అర్థసిధ్యై హరిశ్రేష్ఠ గచ్ఛసౌమ్య యథాసుఖమ్|
సమానయస్వ వైదేహీం రాఘవేణ మహాత్మనా ||1.162||

స|| హరిశ్రేష్ఠ సౌమ్య యథాసుఖం అర్థ్యసిద్ధ్యై గచ్ఛ | వైదేహీం మహాత్మనా రాఘవేణ సమానయ||

||Sloka meanings||

హరిశ్రేష్ఠ సౌమ్య
- Oh Noble one and best of Vanaras,
యథాసుఖం అర్థ్యసిద్ధ్యై గచ్ఛ proceed happily to accomplish your mission
వైదేహీం మహాత్మనా రాఘవేణ సమానయ
- unite Vaidehi with great self Rama

||sloka summary||

"Oh best of Vanaras, proceed happily to accomplish your mission. Unite Vaidehi with great Raghava". ||1.162||

||Sloka 1.163||

తతృతీయం హనుమతో దృష్ట్వా కర్మ సుదుష్కరమ్|
సాధు సాధ్వితి భూతాని ప్రశశంసుః తదా హరిమ్ ||1.163||

స|| సుదుష్కరమ్ హనుమతః తత్ తృతీయం కర్మ దృష్ట్వా తదా సాధు సాధు ఇతి ( సర్వాణి) భూతాని హనుమతః ప్రశశంసుః||

||Sloka meanings||

హనుమతః - Hanuman's
సుదుష్కరమ్ తత్ తృతీయం కర్మ దృష్ట్వా
- seeing that third very difficult feat
సాధు సాధు ఇతి
- very good
తదా భూతాని హనుమతః ప్రశశంసుః
- then all the creatures praised Hanuman

||Sloka summary||

"Seeing that that third very difficult feat of Hanuman, all creatures praised Hanuman and said 'very good, very good'." ||1.163||

The story of Surasa has a moral.

Even on the spiritual path too one would continue to perform ordained actions. These are actions that need to be done . These are to be performed not for selfish benefit, they are to be performed offering them to the Supreme being. These actions are those done for him, performed as though they were done by him. The fruits of those actions are also offered to the Supreme. Then only those actions do not create bondages.

To test Hanuma the Suras use Surasa to block his way. Thus blocked by Surasa, Hanuma's response is to recite the story of Rama and seek to coopt her to his mission for Rama. Surasa does not relent and opens her mouth wide to invite him into her mouth. Initially Hanuma too grows bigger, competing with growing ego. When Surasa kept growing, Hanuma realized the futility of growing (setting aside his ego), makes himself small enough to fly into her mouth and back too in a moment thus completing her wish.

Here the futile ego is indicated in the growing size. It is a full demonstration of 'me and my power'. Realizing the futility, Hanuma uses his intellect in becoming small and completing the task. It is the demonstration of one with realized Self.

Valmiki through the story of Surasa is conveying the path to be followed by one on the spiritual path.

||Sloka 1.164||

స సాగర మనాధృష్య మభ్యేత్య వరుణాలయమ్|
జగామాకాశమావిశ్య వేగేన గరుడోపమః||1.164||

స|| వేగేన గరుడోపమః సః అనాధృష్యమ్ వరుణాలయం సాగరం అభ్యేత్య ఆకాశం ఆవిశ్య జగామ||

||Sloka meanings||

వేగేన గరుడోపమః సః
- that one who is like Garuda, speedily
అనాధృష్యమ్ వరుణాలయం సాగరం
- (over the) invincible ocean, abode of Varuna
ఆకాశం అభ్యేత్య ఆవిశ్య జగామ
- went coursing through the sky

||Sloka summary||

"Hanuman speedily flew over the invincible ocean, coursing through the sky like Garuda".||1.164||

||Sloka 1.165||

సేవితే వారిదారాభిః పతగైశ్చ నిషేవితే |
చరితే కైశికాచార్యైః ఐరావతనిషేవితే||1.165||

స|| వారిదారాభిః సేవితే పతగైశ్చ నిషేవితే కైశికాచార్యైః చరితే ఐరావత నిషేవితే (వాయుమార్గే హనుమాన్ జగామ)||

||Sloka meanings||

వారిదారాభిః సేవితే
- frequented by the clouds that release torrential rains
సేవితే పతగైశ్చ
- frequented by the birds
నిషేవితే కైశికాచార్యైః
- inhabited by the masters of music and dance
ఐరావతనిషేవితే
- attended by elephant Airavata of Indra

||Sloka summary||

(Hanuman followed) the path frequented by the clouds that release torrential rains, inhabited by the birds, traversed by the masters of music and dance, attended by Airavata . ||1.165||

Govindaraja says the seven Slokas that follow describe the path in the sky travelled by Hanuma. Govindaraja says that this is to elaborate on the difficult task of flying in the sky frequented by others. He also elaborates on some of the descriptions. "కౌశికాచార్యైః కౌశికే రాగవిశేషే ఆచార్యైః విద్యాధర విశేషైః ఇత్యర్థః|

||Sloka 1.166||

సింహకుంజర శార్దూల పతగోరగవాహనైః|
విమానైః సంపతద్భిశ్చ విమలైః సమలంకృతే||1.166||

స|| సింహకుంజర శార్దూల పతగ ఉరగ వాహనైః సంపత్భిః విమలైః సమలంకృతే విమానైః (చరితే మార్గే హనుమాన్ జగామ)||

||Sloka meanings||

సింహకుంజర శార్దూల పతగ ఉరగ వాహనైః
- with vehicles drawn by lions, elephants, tigers, birds and serpents
విమలైః సమలంకృతే విమానైః
- spotless well decorated aerial vehicles

||Sloka summary||

"(the sky was frequented by) the spotless well decorated aerial vehicles drawn by lions, elephants, tigers, birds and serpents." ||1.166||

||Sloka 1.167||

వజ్రాశనిసమహాఘాతైః పావకైరుపశోభితే |
కృతపుణ్యై ర్మహాభాగైః స్వర్గజిద్భిరలంకృతే||1.167||

స|| వజ్రాశనిసమాఘాతైః పావకైః కృతపుణ్యైః స్వర్గజిద్భిః మహాభాగైః ఉపశోభితే (చరితే మార్గే హనుమాన్ జగామ)||

||Sloka meanings||

వజ్రాశనిసమాఘాతైః పావకైః
- the god of fire who strike fiercely like thunderbolt
కృతపుణ్యైః స్వర్గజిద్భిః మహాభాగైః ఉపశోభితే -
- looking splendid with those who have performed meritorious deeds, those who conquered heaven, accomplished ones,

||Sloka summary||

"Frequented by the god of fire who strike fiercely like a thunderbolt, frequented by those who have done meritorious deeds, frequented also by those accomplished people who have conquered heaven, looking splendid ||1.167||

||Sloka 1.168||

వహతా హవ్య మత్యర్థం సేవితే చిత్రభానునా |
గ్రహనక్షత్ర చంద్రార్క తారాగణ విభూషితే||1.168||

స|| హవ్యం వహతా చిత్రభానునా అత్యర్థం సేవితే, గ్రహనక్షత్ర చన్ద్రార్కతారాగణవిభూషితే ( ఆకాశ మార్గే హనుమాన్ జగామ)||

||Sloka meanings||

హవ్యం వహతా చిత్రభానునా అత్యర్థం సేవితే
- frequented by the god of fire carrying great havis.
గ్రహనక్షత్ర చన్ద్రార్కతారాగణవిభూషితే
- decorated with planets , stars, moon and other constellations

||Sloka summary||

"The path was frequented by the god of Fire carrying the great Havis, adorned splendidly with planets, stars, Moon and other constellations." ||1.168||

||Sloka 1.169||

మహర్షి గణ గంధర్వ నాగయక్ష సమాకులే
వివిక్తే విమలే విశ్వే విశ్వావసు నిషేవితే ||1.169||

స|| మహర్షి గణ గన్ధర్వ నాగ యక్ష సమాకులే వివిక్తే విమలే విశ్వే విశ్వావసు నిషేవితే (మార్గే హనుమాన్ జగామ)

||Sloka meanings||

మహర్షి గణ గన్ధర్వ నాగ యక్ష సమాకులే
- filled with groups of eminent sages, Gandharvas, Nagas, Yakshas
వివిక్తే విమలే విశ్వే
- with spotless isolated worlds
విశ్వావసు నిషేవితే
- inhabited by Viswavasu

||Sloka summary||

"Filled with groups of great Rishis, Gandharvas, Nagas, Yakshas , with isolated clear region inhabited by Viswavasu." ||1.169||

||Sloka 1.170||

దేవరాజ గజాక్రాంతే చంద్రసూర్య పథే శివే|
వితానే జీవలోకస్య వితతే బ్రహ్మనిర్మితే ||1.170||

స|| దేవరాజ గజాక్రాన్తే చంద్రసూర్యపథే శివే జీవలోకస్య బ్రహ్మ నిర్మితే వితతే వితానే (మార్గే హనుమాన్ జగామ) ||

||Sloka meanings||

దేవరాజ గజాక్రాన్తే
- path frequented by Indra's elephant
చంద్రసూర్యపథే శివే
- auspicious path frequented by Sun and Moon
జీవలోకస్య బ్రహ్మ నిర్మితే వితతే వితానే
- extensive canopy created by Brahma for the living beings

||Sloka summary||

"It is the sporting ground of the elephant of king of Devas, the path of Sun and Moon, auspicious place of living beings created by Brahma, the extensive canopy covering the earth." ||1.170||

||Sloka 1.171||

బహుశస్సేవితే వీరై ర్విద్యాధరగణైర్వరైః|
జగామ వాయుమార్గేతు గరుత్మానివ మారుతః||1.171||

స|| వరైః వీరైః విద్యాధరగణైః బహుశః సేవితే వాయుమార్గే మారుతిః గరుత్మానివ జగామ||

||Sloka meanings||

బహుశః వరైః వీరైః విద్యాధరగణైః సేవితే -
frequented very often by the esteemed, the valiant, and the Vidyadharas
వాయుమార్గే మారుతిః గరుత్మానివ జగామ
- Hanuman went on the path of the wind like Garuda

||Sloka summary||

"Like Garuda Hanuman traversed that path traversed by the groups of Vidyadharas, and other valiant ones and the esteemed ones." ||1.171||
.
||Sloka 1.172||

ప్రదృశ్యమాన సర్వత్ర హనుమాన్ మారుతాత్మజః|
భేజేఽమ్‍బరమ్ నిరాలంబం లంబపక్ష ఇవాద్రిరాట్||1.172||

స|| హనుమాన్ మారుతాత్మజః సర్వత్ర ప్రదృశ్యమానః నిరాలంబం లంబపక్షః అద్రిరాట్ ఇవ అంబరమ్ భేజే||

||Sloka meanings||

హనుమాన్ మారుతాత్మజః సర్వత్ర ప్రదృశ్యమానః
- Hanuman, son of wind god, visible from all sides
నిరాలంబం లంబపక్షః అద్రిరాట్ ఇవ
- like a mountain with big wings with any support
అంబరమ్ భేజే
- occupied the space

||Sloka summary||

Hanuman , the son of wind god, being seen everywhere in the sky, was looking like a mountain with wings flying unsupported in the sky." ||1.172||

Thus Hanuman moves forward with his mission for, "రామార్థమ్ వానరార్థమ్ చ"; Now we hear the episode of Simhika in the next few Slokas. The demoness Simhika stalls Hanuman unknown to him, by holding his shadow.

||Sloka 1.173||

ప్లవమానం తు తం దృష్ట్వా సింహికా నామ రాక్షసీ|
మనసా చింతయామాస ప్రవృద్ధా కామరూపిణీ ||1.173||

స|| ప్లవమానం తం దృష్ట్వా సింహికా నామా రాక్షసీ ప్రవృద్ధా కామరూపిణీ చిన్తయామాస||

||Sloka meanings||

ప్లవమానం తం దృష్ట్వా
- seeing him who is flying in the sky
సింహికా నామా కామరూపిణీ రాక్షసీ
- a demoness by name Simhika, capable of assuming any form
ప్రవృద్ధా చిన్తయామాస
- expanding her body started thinking

||Sloka summary||

"Seeing him who is flying in the sky, a demoness by name Simhika who can assume any form, expanding her body started thinking." ||1.173||

||Sloka 1.174||

అద్య దీర్ఘస్య కాలస్య భవిష్యామ్యహమాశితా |
ఇదం హి మే మహత్ సత్వం చిరస్య వశమాగతమ్||1.174||

స|| చిరస్య ఇదం మహత్ సత్త్వమ్ మే వశమ్ ఆగతమ్ | దీర్ఘస్య కాలస్య అద్య అహమ్ ఆశితా భవిష్యామి||

||Sloka meanings||

చిరస్య ఇదం మహత్ సత్త్వమ్
- after a long time a great being
మే వశమ్ ఆగతమ్
- has come into my fold
దీర్ఘస్య కాలస్య అద్య
- after a long time
అహమ్ ఆశితా భవిష్యామి
- I will be satiated today

||Sloka summary||

"After a long time this great being has come into my fold. Today I will be satiated".||1.174||

||Sloka 1.175||

ఇతి సంచిత్య మనసా ఛాయమస్య సమాక్షిపత్ |
ఛాయాయాం గృహ్యమాణాయాం చింతయామాస వానరః||1.175||

స|| (సింహికా) ఇతి మనసా సంచిత్య అస్య (కపిస్య) ఛాయామ్ సమాక్షిపత్ | ఛాయాయామ్ గృహ్యమాణాయామ్ వానరః చింతయామాస||

||Sloka meanings||

ఇతి మనసా సంచిత్య
- thus thinking like that in her mind
అస్య (కపిస్య) ఛాయామ్ సమాక్షిపత్
- held his shadow
ఛాయాయామ్ గృహ్యమాణాయామ్
- as shadow was held
వానరః చింతయామాస
- Vanara started thinking

||Sloka summary||

"Thus thinking in her mind, Simhika held his shadow. As his shadow was held, Vanara started thinking ||1.175||

||Sloka 1.176||

సమాక్షిప్తోఽస్మి సహసా పంగూకృత పరాక్రమః|
ప్రతిలోమేన వాతేన మహానౌరివ సాగరే||1.176||

స||సాగరే ప్రతిలోమేన వాతేన మహానౌరివ సహసా పంగూకృత పరాక్రమః సమాక్షిప్తః అస్మి||

||Sloka meanings||

సాగరే ప్రతిలోమేన వాతేన
- wind from the opposite side in the high seas
మహానౌరివ - like a big ship
సహసా పంగూకృత పరాక్రమః
- suddenly powerless
సమాక్షిప్తః అస్మి
- held I am

||Sloka summary||

"Like the ship in the high seas caught by the opposing wind, I am held and become powerless". ||1.176||

||Sloka 1.177||

తిర్యగూర్ధ్వమథశ్చైవ వీక్షమాణస్తతః కపిః|
దదర్శ స మహత్ సత్త్వం ఉత్థితం లవణాంభసి||1.177||

స||తతః (హనుమాన్) తిర్యక్ ఊర్ధ్వమ్ అథశ్చైవ వీక్షమాణః లవణాంభసి ఉత్థితమ్ మహత్ సత్త్వం దదర్శ||

||Sloka meanings||

తతః (హనుమాన్) తిర్యక్ ఊర్ధ్వమ్ అథశ్చైవ వీక్షమాణః
- then Hanuman looking up down and all sides
లవణాంభసి ఉత్థితమ్
- one who rose up from the salt sea
మహత్ సత్త్వం దదర్శ
- saw a huge being

||Sloka summary||

"Then Hanuman looking up down, across saw a great creature rise up from the salty sea ." ||1.177||

||Sloka 1.178||

తదృష్ట్వా చింతయామాస మారుతిర్వికృతాననః|
కపిరాజేన కథితం సత్త్వమద్భుత దర్శనమ్||1.178||
ఛాయాగ్రాహీ మహావీర్యం తదిదం నాత్ర సంశయః|

స|| తత్ వికృతాననమ్ దృష్ట్వా మారుతిః చింతయామాస | కపిరాజేన కథితమ్ అద్భుతదర్శనం ఛాయాగ్రాహీ మహావీర్యం తత్ సత్త్వం ఇదం అత్ర న సంశయః ||

||Sloka meanings||

తత్ వికృతాననమ్ దృష్ట్వా
- seeing that one with hideous countenance
మారుతిః చింతయామాస
- Maruti started thinking
కపిరాజేన కథితమ్
- the one told by the king of Vanaras
ఛాయాగ్రాహీ మహావీర్యం అద్భుతదర్శనం
- the one who can catch the shadow, very powerful and of wonderful appearance
తత్ సత్త్వం ఇదం
- that being is this one,
అత్ర న సంశయః
- there is no doubt in this.

||Sloka summary||

"Maruti started thinking. That powerful creature capable of capturing the shadow, the one told by the king of Vanaras, is this one. There is no doubt about this."||1.178||

|| Sloka 1.179||

స తాం బుద్వార్థతత్వేన సింహికాం మతిమాన్కపిః||1.179||
వ్యవర్థత మహాకాయః పావృషీవ వలాహకః|

స||మతిమాన్ స కపిః తామ్ అర్థతత్త్వేన సింహికామ్ బుద్ధ్వా మహాకాయః ప్రావృషి వలాహకః ఇవ వ్యవర్థత ||

||Sloka meanings||

మతిమాన్ స కపిః
- wise Hanuman
అర్థతత్త్వేన తామ్ సింహికామ్ బుద్ధ్వా
- by her nature knowing her as Simhika by ప్రావృషి వలాహకః ఇవ - like a cloud in rainy season
మహాకాయః వ్యవర్థత
- grew into one with huge body

||Sloka summary||

"The wise Hanuman, by her nature knowing her as Simhika, grew into one with huge body like a cloud in rainy season." ||1.179||

|| Sloka 1.180||

తస్య సా కాయముద్వీక్ష్య వర్ధమానం మహాకపేః||1.180||
వక్త్రం ప్రసారమాయాస పాతాళాంతర సన్నిభమ్|

స|| వర్ధమానం మహాకపేః కాయముద్వీక్ష్య సా (సింహికా) తస్య పాతాళాంతర సన్నిభం వక్త్రం ప్రసారయామాస |

||Sloka meanings||

వర్ధమానం మహాకపేః కాయముద్వీక్ష్య
- observing the body of great Vanara growing thus
పాతాళాంతర సన్నిభం
- like the gap between sky and the underworld
సా (సింహికా) తస్య వక్త్రం ప్రసారయామాస
- she extended her mouth

||Sloka summary||

"Observing the body of great Vanara growing thus, she ( Simhika) extended her mouth like the gap between sky and the underworld"

Rama Tika elaborates 'పాతాళామ్బరసంనిభమ్' as 'పాతాళ ఆకాశ మధ్యభాగ సదృశమ్'. Her mouth is opened as wide as the space between sky and the underworld (పాతాళ). Wide enough to gobble Hanuma and also wide enough for Hanuma to see everything inside very clearly.

||Slokas 1.181,182||

ఘనరాజీవ గర్జంతీ వానరం సమభిద్రవత్||1.181||
స దదర్శ తతస్తస్యా వివృతం సుమహాన్ముఖమ్|
కాయమాత్రం చ మేధావీ మర్మాణి చ మహాకపిః||1.182||

స|| ఘనరాజీవ గర్జన్తీ వానరం సమభిద్రవత్ ||తతః మేధావీ మహాకపిః తస్యాః వివృతమ్ కాయమాత్రం సుమహత్ ముఖమ్ మర్మాణి చ సః దదర్శ||

||Sloka meanings||

ఘనరాజీవ గర్జన్తీ వానరం సమభిద్రవత్
- roaring like a great cloud ran towards the Vanara
తతః మేధావీ మహాకపిః
- then that wise and great Vanara
తస్యాః వివృతమ్ కాయమాత్రం
- her opened body alone
సుమహత్ ముఖమ్ మర్మాణి చ
- enormous mouth and internal body parts
సః దదర్శ- he saw

||Sloka summary||

"Roaring like a great cloud, she ran towards the Vanara. Then that wise Hanuman through the opened enormous mouth saw her body and internal parts." ||1.181,2||

||Sloka 1.183||

స తస్యా వివృతే వక్త్రే వజ్రసంహననః కపిః|
సంక్షిప్త్య ముహురాత్మానం నిష్పపాత మహాబలః||1.183||

స|| మహాబలః వజ్రసంహననః సః కపిః ఆత్మానమ్ ముహుః సంక్షిప్త్య తస్యాః వివృతే వక్త్రే నిష్పపాత||

||Sloka meanings||

మహాబలః వజ్రసంహననః
- powerful one with body with thunderbolt like physique
సః కపిః ఆత్మానమ్ ముహుః సంక్షిప్త్య
- that Vanara again making himself small
తస్యాః వివృతే వక్త్రే నిష్పపాత
- jumped into her opened mouth

||Sloka summary||

"Then the great intelligent Vanara saw the enormous open mouth and body alone and vital parts too."||1.183||

||Sloka 1.184||

అస్యే తస్యా నిమజ్జంతం దదృశు సిద్ధచారణాః|
గ్రస్యమానం యథా చంద్రం పూర్ణం పర్వణి రాహుణా||1.184||

స|| సిద్ధ చారణాః తస్యాః ఆస్యే నిమజ్జంతం రాహునా పర్వణి గ్రస్యమానం పూర్ణం చంద్ర యథా దదృశు||

||Sloka meanings||

సిద్ధ చారణాః తస్యాః
- Siddhas and charanas
ఆస్యే నిమజ్జంతం
- one drowning in her mouth
రాహునా పర్వణి గ్రస్యమానం
- on the full moon day being seized by Rahu
పూర్ణం చంద్ర యథా
- like the full Moon
దదృశు - saw

||Sloka summary||

"Siddhas and Charanas saw Hanuman drowning in her mouth like the full moon seized by Rahu". ||1.184||

||Sloka 1.185||

తతస్తస్యా నఖైస్తీక్ష్ణైర్మర్మాణ్యుత్కృత్య వానరః|
ఉత్పపాథ వేగేన మనః సంపాతవిక్రమః||1.185||

స||తతః వానరః తీక్ష్ణైః నఖైః తస్యాః మర్మాణి ఉత్కృత్య మనః సంపాతవిక్రమః వేగేన ఉత్పపాత||

||Sloka meanings||

తతః వానరః తీక్ష్ణైః నఖైః
- then the Vanara with his sharp nails
తస్యాః మర్మాణి ఉత్కృత్య
- tearing her vital parts
మనః సంపాత విక్రమః
- with speed of mind in action
వేగేన ఉత్పపాత
- quickly came out

||Sloka summary||

"Then that Vanara with his sharp nails tearing her vital parts came out quickly withe speed of mind in action."||1.185||

||Sloka 1.186||

తాం తు దృష్ట్యా చ ధృత్యాచ దాక్షిణ్యేన నిపాత్య చ|
స కపిప్రవరో వేగాద్వవృధే పునరాత్మవాన్ ||1.186||

స|| సః కపి ప్రవరః తామ్ దృష్ట్వా చ ధృత్యా చ దాక్షిణ్యేన నిపాత్య పునః వేగాత్ ఆత్మవాన్ వవృధే||

||Sloka meanings||

సః కపి ప్రవరః
- that best of Vanaras
ధృత్యా చ దాక్షిణ్యేన దృష్ట్వా చ నిపాత్య చ
- with firmness of mind, looking at her kindly threw her down
పునః వేగాత్ ఆత్మవాన్ వవృధే- once again rapidly grew in size

||Sloka summary||

"The best of Vanaras, with firmness of mind, looking at her kindly, threw her down again and rapidly grew in size." ||1.186||

||Sloka 1.187||

హృతహృత్సా హనుమతా పపాత విధురాఽమ్భసి|
తాం హతాం వానరేణాశు పతితాం వీక్ష్య సింహికామ్||1.187||
భూతాన్యాకాశచారీణి తమూచుః ప్లవగోత్తమమ్|

స|| సా హనుమతా హ్రుతహ్రుత్ విధురా అమ్బసి పపాత| వానరేణ ఆశు హతాం పతితామ్ తాం వీక్ష్య ఆకాశచారీణి భూతాని ప్లవగోత్తమమ్ ఊచుః|

||Sloka meanings||

హనుమతా హ్రుతహ్రుత్
- with her heart torn by Hanumans
విధురా అమ్బసి పపాత
- miserable one fell in the sea
వానరేణ ఆశు హతాం
- Killed instantly by Hanuman
పతితామ్ తాం వీక్ష్య
- seeing her fallen in the sea
ఆకాశచారీణి భూతాని ప్లవగోత్తమమ్ ఊచుః
- the creatures that fly in the sky spoke to Hanuma

||Sloka summary||

"With the heart torn , the miserable one instantly killed by Hanuman dropped down in the sea. Seeing her who has fallen down the beings who travel the sky addressed the best of Vanaras ."||1.187||

Both Tilaka Tika and Rama Tika have an interesting comment about Hanuman at this point.

Tilaka says as follows: తస్యాశ్ఛాయాగ్రహణ మాత్రేణ భక్షణాదిశక్తిమత్యాః సింహికాయా నిపాతనే నిపాతనిమిత్తం రావణనాశాయ స్వాత్మరూప రామవత్
స్వస్వరూపో హనుమాన్ సృష్టః | To kill that Simhika, one with the ability to eat one by just holding one by his shadow, Hanuman was born just like Rama was born to destroy Ravana;

Rama Tika says as follows : హనుమతా హృతం ... సా అత ఏవ విధురా గర్వేభ్యో విముక్తా సా సింహికా అమ్భసి సాగర జలే పపాత| తత్ర హేతుః - తస్యా నిపాతనే స్వయంభువా బ్రహ్మణా హనుమాన్ ఏవ సృష్టః నిర్మితః|| Effectively it means - Killed by Hanuma that miserable one Simhika freed of ego fell in the sea ; the cause - to destroy her Svayambhu Brahma made Hanuma to be born;

Both imply that material cause of death of Simhika was Hanuman who took special birth much like Rama was born to destroy Ravana.

In any case all the beings that travel the skies too note this special event and praise Hanuma

||Sloka 1.188||

భీమమద్యకృతం కర్మ మహత్ సత్వం త్వయా హతమ్||1.188||
సాధయార్థమభిప్రేతం అరిష్టం ప్లవతాం వర|

స|| ప్లవతాం వరః అద్య త్వయా మహత్ సత్త్వం హతమ్| భీమమ్ కర్మ కృతమ్| (తవ) అభిప్రేతమ్ అర్థమ్ అరిష్టమ్ సాధయ |

||Sloka meanings||

ప్లవతాం వరః
- best of flyers
అద్య త్వయా మహత్ సత్త్వం హతమ్
- today a great being was killed by you
భీమమ్ కర్మ కృతమ్
- fierce deed has been done
అభిప్రేతమ్ అర్థమ్ అరిష్టమ్ సాధయ
- intended deed achieve unobstructed

||Sloka summary||

"Oh best of flyers, a great being was killed by you today. Fierce deed was done. Fulfil your mission unobstructed'.."||1.188||

||Sloka 1.189||

యస్యత్వేతాని చత్వారి వానరేంద్ర యథా తవ||1.189||
ధృతిర్దృష్టిర్మతి దాక్ష్యం స్వకర్మసు సీదతి||

స|| వానరేంద్ర యస్య ధృతిః దృష్టిః మతిః దాక్ష్యం ఏతాని చత్వారి తవ యథా సః కర్మసు న సీదతి||

||Sloka meanings||

వానరేంద్ర యస్య ధృతిః దృష్టిః మతిః దాక్ష్యం
- O best of Vanaras who ever has fortitude, vision, intelligence, and dexterity
ఏతాని చత్వారి తవ యథా
- these four as in your case
సః కర్మసు న సీదతి
- he will not get lost ( attains success)

||Sloka summary||

"Oh Best of Vanaras ! one who has fortitude, vision, intelligence and dexterity like you will achieve his mission and will not be lost ".||1.189||

|| Sloka 1.190||

సతైః సంభావితః పూజ్యః ప్రతిపన్న ప్రయోజనః||1.190||
జగామాకాశమావిశ్య పన్నగాశనవత్కపిః|

స||పూజ్యః సః కపిః తైః సమ్భావితః ప్రతిపన్నప్రయోజనః ఆకాశం ఆవిశ్య పన్నగాశనవత్ జగామ||

||Sloka meanings||

పూజ్యః సః కపిః తైః సమ్భావితః
- venerable one, Vanara honored by them
ప్రతిపన్నప్రయోజనః
- ( having) achieved the object
ఆకాశం ఆవిశ్య పన్నగాశనవత్ జగామ
- entering the sky went like Garuda

||Sloka summary||

"The venerable one that Vanara, having achieved the objective, thus honored ascended the skies flew away like Garuda ". ||1.190||

Now let us see the meaning behind the story of Simhika in Sundarakanda.

The one following the spiritual path must perform the ordained action. On a similar token he must also give-up prohibited actions. This is the inner meaning of the story of Simhika

Forbidden action are the actions that injure or harms self.
Simhika means one who injures. The forbidden actions occupy our mind without our knowledge and bring it to a halt; like Simhika which caught hold of Hanuman shadow without his knowledge and brought Hanuma to a halt. Hanuma used his knowledge to defeat Simhika.

Both Surasa and Simhika are women. In the case of Surasa Hanuman enters her mouth comes out and then seeks her permission to proceed. In the case of Simhika, knowing that he was caught unawares, Hanuman proceeds to destroy her, just like the Sadhaka who rejects forbidden actions.

As noted earlier, Rama Tilaka writes as follows; అత్ర కవిరుత్ప్రేక్షతే - తస్యాశ్ఛాయాగ్రహణమాత్రేణ భక్షణాదిశక్తిమత్యాః సింహికాయా, నిపాతనే నిపాత నిమిత్తం రావణ నాశనాయ స్వాత్మ రూప రామవత్ స్వస్వరూపో హనుమాన్ సృష్ఠః| - In this context the poet seems to say that for killing Simhika who is able to eat, just by holding the shadow; like for killing Ravana Rama was born in his own form ; Hanuman was also born.

||Sloka 1.191||

ప్రాప్తభూయిష్ట పారస్తు పర్వతః ప్రతిలోకయన్ ||1.191||
యోజనానాం శతస్యాంతే వనరాజిం దదర్శ సః|

స|| ( హనుమాన్) శతస్య యోజనానామ్ అన్తే ప్రాపభూయిష్ఠ పారః సర్వతః ప్రతిలోకయన్ వనరాజిమ్ దదర్శ||

||Sloka meanings||

ప్రాపభూయిష్ఠ పారః
- having reached the other side of the shore
శతస్య యోజనానామ్ అన్తే
- at the end of hundred yojanas
సర్వతః ప్రతిలోకయన్ వనరాజిమ్ దదర్శ
- looking all around saw rows of forest trees

||Sloka summary||

"Having reached the other shore at the end of hundred Yojanas, looking all around, the Vanara saw rows of forest trees."||1.191||

||Sloka 1.192||

దదర్శ చ పతన్నేవ వివిధ ద్రుమభూషితమ్||1.192||
ద్వీపం శాఖామృగశ్రేష్ఠో మలయోపవనాని చ|

స|| ( హనుమాన్) శతస్య యోజనానామ్ అన్తే ప్రాపభూయిష్ఠ పారః సర్వతః ప్రతిలోకయన్ వనరాజిమ్ దదర్శ||శాఖామృగ శ్రేష్ఠః పతన్నేవ వివిధద్రుమభూషితం ద్వీపం మలయోపవనాని చ దదర్శ||

||Sloka meanings||

శాఖామృగశ్రేష్ఠో
- best among animals that can jump on branches
పతన్నేవ
- even as he was in the air
దదర్శ చ
- also saw
వివిధ ద్రుమభూషితమ్
- adorned with several kinds of trees
మలయోపవనాని చ
- gardens bordering Malaya mountains
ద్వీపం - island

||Sloka summary||

" Even as he was flying, Hanuman the best among beings that jump on trees, saw the island adorned with many trees and garden bordering the Malaya Mountain." ||1.192||

||Slokas 1.193,194||

సాగరం సాగరానూపం సాగరా నూపజాన్ద్రుమాన్ ||1.193||
సాగరస్య చ పత్నీనాం ముఖాన్యపి విలోకయన్|
స మహామేఘసంకాశం సమీక్ష్యాత్మాన మాత్మవాన్||1.194||
నిరుంధత మివాకాశం చకార మతిమాన్మతిమ్|

స|| సాగరం సాగరానూపం సాగరానూపజాన్ ద్రుమాన్ సాగరస్య పత్నీనాం (నదీనాం) ముఖాన్యపి విలోకయన్ సః మహామేఘసంకాశం ఆకాశం నిరుంధత మివ ఆత్మవాన్ సమీక్ష్య (హనుమాన్) మతిం చకార||

||Sloka meanings||

సాగరం సాగరానూపం
- sea and the marshy lands bordering the sea
సాగరానూపజాన్ ద్రుమాన్
- trees in the lands around the sea
సాగరస్య పత్నీనాం (నదీనాం) ముఖాన్యపి విలోకయన్
- seeing the rivers joining the sea
సః మహామేఘసంకాశం
- మేఘములతో సమానమైన, he who is like a huge cloud
ఆకాశం నిరుంధత మివ ఆత్మవాన్ సమీక్ష్య
- seeing his own body looking as if obstructing the sky
మతిం చకార
- started thinking

||Sloka summary||

Looking at the ocean , the land bordering the sea, the trees grown on the land bordering the sea, and the mouth of the reivers joining the sea, looking at his own body of the size of a cloud as though obstructing the sky, Hanuman thought as follows.

||Sloka 1.195||

కాయవృద్ధిం ప్రవేగం చ మమదృష్ట్వైవ రాక్షసాః||1.195||
మయి కౌతూహలం కుర్యురితి మేనే మహాకపిః|

స|| మమ కాయవృద్ధిం ప్రవేగం చ దృష్ట్వైవ రాక్షసాః మయి కౌతూహలమ్ కుర్యుః ఇతి మహాకపిః మేనే||తతః తత్ మహీధర సన్నిభమ్ తత్ శరీరం సంక్షిప్య వీతమోహః ఆత్మవానివ పునః ప్రకృతిం ఆపేదే||

||Sloka meanings||

మమ కాయవృద్ధిం ప్రవేగం చ దృష్ట్వైవ
- seeing my huge body and the speed
రాక్షసాః మయి కౌతూహలమ్ కుర్యుః
- Rakshasa will be curious about me
ఇతి మహాకపిః మేనే
- thus the great Vanara thought

||Sloka summary||

" The great Vanara thought that seeing my increased size of body and the speed, the Rakshasas will be inquisitive about me".||1.195||

||Sloka 1.196||

తతః శరీరం సంక్షిప్య తన్మహీధరసన్నిభమ్||1.196||
పునః ప్రకృతి మాపేదే వీతమోహా ఇవాత్మవాన్|

స||తతః తత్ మహీధర సన్నిభమ్ తత్ శరీరం సంక్షిప్య వీతమోహః ఆత్మవానివ పునః ప్రకృతిం ఆపేదే||

||Sloka meanings||

తతః తత్ మహీధర సన్నిభమ్
- that one who is like a huge mountain
తత్ శరీరం సంక్షిప్య
- having contracted his body
వీతమోహః ఆత్మవానివ
- like a sage giving up his ignorance
పునః ప్రకృతిం ఆపేదే
- once again assumed natural size

||Sloka summary||

"Then having contracted his body which is like a mountain, getting rid of his attachment, like a sage giving up his ignorance, Hanuman once again resumed his normal form."||1.196||

||Sloka 1.197||

తద్రూప మతి సంక్షిప్య హనుమాన్ ప్రకృతౌ స్థితః||
త్రీన్క్రమానివ విక్రమ్య బలివీర్యహరో హరిః||1.197||

స|| హనుమాన్ తత్ రూపం అతిసంక్షిప్య బలివీర్యహరః హరిః త్రీన్ క్రమాన్ విక్రమ్య ఇవ ప్రకృతౌ స్థితః ||

||Sloka meanings||

హనుమాన్ తత్ రూపం అతిసంక్షిప్య
- Hanuman making that form of very small size
త్రీన్ క్రమాన్ విక్రమ్య బలివీర్యహరః హరిః ఇవ
- just like Hari taking three strides to defeat king Bali
ప్రకృతౌ స్థితః
- assumed his natural form

||Sloka summary||

"Then Hanuman contracting himself to be of a very small size , like Vishnu the vanquisher of Bali with three steps, stood in his normal form." ||1.197||

||Sloka 1.198||

స చారునానావిధరూపధారీ
పరం సమాసాద్య సముద్ర తీరమ్|
పరైరశక్యః ప్రతిపన్నరూపః
సమీక్షితాత్మా సమవేక్షితార్థః||1.198||

స|| చారునానావిధరూపధారీ పరైః అశక్యః సః పరం సముద్రతీరమ్ సమాసాద్య సమీక్షితాత్మా ప్రతిపన్నరూపః సమవేక్షితార్థః||

||Sloka meanings||

చారునానావిధరూపధారీ
-one who can take different lovely forms
పరైః అశక్యః సః
- for others impossible
పరం సముద్రతీరమ్ సమాసాద్య
- reaching the other shore of the sea
సమీక్షితాత్మా
- gazing at his own self
ప్రతిపన్నరూపః సమవేక్షితార్థః
- assumed form considered suitable for the purpose

||Sloka summary||

"The one who can take different forms, having reached the other shore of the ocean which is impossible for others, looking at his own self assumed a form suitable for the purpose ." ||1.198||

||Sloka 1.199 ||

తతస్సలంబస్య గిరేః సమృద్ధే
విచిత్ర కూటే నిపపాత కూటే|
సకేత కోద్దాలకనాళికేరే
మహాభ్ర కూట ప్రతిమో మహాత్మా||1.199||

స|| తతః మహాద్రికూటప్రతిమః సః మహాత్మా లమ్బస్య గిరేః విచిత్రకూటే సమృద్ధే సకేతకోద్దాలకనాళికేరే ప్రతిమౌ నిపపాత కూటే||

||Sloka meanings||

తతః మహాద్రికూటప్రతిమః సః మహాత్మా
- then that high soul who resembled huge mountain
సమృద్ధే సకేతకోద్దాలకనాళికేరే
- full of rich Ketaka Uddalaka Naviera trees
విచిత్రకూటే
- with wonderful peaks
లమ్బస్య గిరేః
- of mountain Lamba
ప్రతిమౌ నిపపాత కూటే
- descended on the peak

||Sloka summary||

"Then the great soul , who resembled a great mountain descended on the top of Lamba mountain which is full of fruits and blossoms of Ketaka, Uddalaka, Narikela tress with many wonderful peaks ." ||1.199||

Ramayana Siromani Tika writes as follows: "మహాభ్రకూటప్రతిమః మహామేఘసమూహ సదృశో మహాత్మా హనుమాన్ పరైరశక్యమ్ తరితుం ఇతి శేషః. పరం సముద్ర తీరం సమాసాద్యతతః సముద్ర తీరాత్ లమ్బస్య లమ్బాభిదస్య గిరేః సమృద్ధేఫలపుష్పాదిభీ ప్రవృద్ధే సకేతకోద్దాలికనారికేళే, విచిత్ర కూటే విచిత్రాణి కూటాని యస్మిన్ తస్మిన్ కూటే ప్రధాన శిఖరే నిపపాత"|

||Sloka 1.200||

తతస్తు సంప్రాప్య సముద్ర తీరం
సమీక్ష్య లఙ్కాం గిరివర్యమూర్ధ్ని|
కపిస్తు తస్మిన్ నిపపాత పర్వతే
విధూయ రూపం వ్యధయన్ మృగద్విజాన్||1.200||

స||తతః సముద్రతీరం సంప్రాప్య కపిః తు తస్మిన్ పర్వతే నిపపాత మృగద్విజాన్ వ్యధయన్ రూపం విధూయ గిరివర్యమూర్ధ్ని (సః) లంకాం సమీక్ష్య ||

||Sloka meanings||

తతః సముద్రతీరం సంప్రాప్య
- then having reached the sea shore
మృగద్విజాన్ వ్యధయన్ రూపం విధూయ
- shook his form that scared the beast and birds
గిరివర్యమూర్ధ్ని (సః) లంకాం సమీక్ష్య
- seeing Lanka perched on the top of the mountain
కపిః తు తస్మిన్ పర్వతే నిపపాత
- Vanara landed on the mountain

||Sloka summary||

"Having reached the seashore, then seeing Lanka located on top of the mountain , Hanuman shook his body which scared the beasts and birds on the mountain he landed". ||1.200||

||Sloka 1.201||

స సాగరం దానవపన్నగాయుతమ్
బలేన విక్రమ్య మహోర్మిమాలినమ్|
నిపత్య తీరే చ మహోదధే స్తదా
దదర్శ లఙ్కాం అమరావతీమ్ ఇవ||1. 201||

||Sloka meanings||

దానవపన్నగాయుతమ్
- filled with demons and serpents
మహోర్మిమాలినమ్
- full of garland of high waves
స సాగరం బలేన విక్రమ్య
- having crossed with his prowess
మహోదధే తీరే నిపత్య
- landing on the shores of the great sea
తదా అమరావతీమ్ ఇవ లఙ్కాం దదర్శ
- saw Lanka which was looking like Amaravati

||Sloka summary||

"Having crossed with his prowess the ocean filled with demons and serpents, having landed on the shore of the great sea, adorned with garlands of waves Hanuman saw Lanka which is like the city of Amaravati ." ||1.201||

Thus Hanuman lands in Lanka and sees the city of Lanka looking like city of Amaravati.

In this story of Hanuman crossing the ocean,
we see four difficult tasks achieved by Hanuman

1 Trying to cross the ocean to reach the other end without any support
2 Though Mainaka offered a place to take rest and proceed,
Hanuman continues his journey like the arrow shot by Rama
3 Overcoming Surasa with intelligence.
4 Overcoming Simhika with his powers.

To perform these four difficult tasks, Valmiki says one need the four capabilities. Those four are

1 fortitude, 2 vision, 3 intelligence and 4 dexterity

To be able to turn one's mind towards enquiry into self and focus on actions without fruits requires courage and fortitude that is "Dhruti". One must have the courage of his conviction that he can do away with chasing of fruits of action. Only then one can focus on actions without fruits. The pile of fortune may be easily accessible. But to turn away and move forward requires courage. That is "Dhruti".

There is many a time when one would be coming across actions that please one self. The one on a steady path gets many opportunities towards drifting away from the set goal. To keep his focus on the goal and not be distracted requires Vision that is indeed "Drushti"

To continue the path of action, doing all necessary actions offering the same to the Bhagavan, requires the mind that is tuned to accepting the vision. That is "Mati".

To avoid the actions that needed to be avoided,
requires a capability or dexterity. That is 'Dakshyam".

Hanuman displayed these four capabilities in overcoming all the obstacles.

Similarly the man who is on a path to cross the ocean of Samsara, who is in search of Self, needs to master these characteristics to safely cross the ocean of Samsara. We need to acquire and manage these four capabilities
They are sure to allow us to move through the path of spirituality.

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే ప్రథమస్సర్గః||

Thus the first Sarga of Sundarakanda comes to an end .
ప్రథమసర్గ సమాప్తః.

||ఓమ్ తత్ సత్||